1 SAVUNMA SİSTEMLERİ TASARIMI VE İNSAN BİLGİSAYAR ETKİLEŞİMİ: HAVA SAVUNMA PROJESİ ÖRNEK ÇALIŞMASI Kürşat Çağıltay (a), Filiz Çiçek (b), Yasemin Çetin Kaya (c), Fikri Dikmen (d) (a) Prof. Dr. ODTÜ, Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Bölümü, 06800, Ankara, kursat@metu.edu.tr (b) ODTÜ, Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Bölümü, 06800, Ankara, fcicek@metu.edu.tr (c) ODTÜ, Bilişim Sistemleri Bölümü, 06800, Ankara, ycetin@metu.edu.tr (d) ASELSAN A.Ş., Savunma Sistem Teknolojileri (SST) Grubu, 06172 Ankara, fdikmen@aselsan.com.tr ÖZET Askeri sistemler kritik ve hayati görevlerde kullanılmaları nedeni ile bu sistemleri kullanan personelin en kısa zamanda, en etkili kararı, en az hata ile vermesi gerekmektedir. Ancak, bu süreç gerek fiziksel ve gerekse bilişsel unsurlardan ciddi şekilde etkilenmektedir. Eğer askeri sistemler bu unsurlar göz önüne alınmadan ve gerekli kullanılabilirlik çalışmaları yapılmadan geliştirilirse can kaybına kadar ulaşan problemler ortaya çıkabilmektedir. Bu bildiride Aselsan tarafından geliştirilen hava savunma projesi özelinde gerçekleştirilen bir arayüzün kullanılabilirlik çalışmaları yapılırken izlenen yollar, karşılaşılan sorunlar ve bunlara bağlı olarak askeri uygulamalarda yapılacak kullanılabilirlik çalışmalarına kılavuz niteliği taşıyabilecek öneriler sunulması amaçlanmaktadır. Anahtar Kelimeler: İnsan Bilgisayar Etkileşimi, İnsan Faktörü, Kullanılabilirlik, Savunma Sistemleri, Arayüz Tasarımı. ABSTRACT The operating personnel of military systems needs to make most effective decision in a short time with minimum error due to the systems use in critical and vital missions. However, this decision-making process is severely affected by both physical and cognitive factors. If the military systems are developed without considering these factors and necessary usability studies, in some cases, serious problems such as death may occur. In this paper, considering usability testing studies for a special interface carried out in an air defense project developed by ASELSAN and framework of tests, the aim is to present recommendations that may constitute a basis for a guideline of usability studies to be held in military field. Keywords: Human Computer Interaction, Human Factor, Usability, Defense Systems, Interface Design. 1. GİRİŞ Kritik ve hayati görevlerde kullanılan askeri sistemlerin, ilgili personel tarafından en az hata ile ve en kısa sürede kullanılması görevlerin başarıyla tamamlanmasında büyük önem taşımaktadır [1]. Bu nedenle, askeri sistemler tasarlanırken fiziksel ve bilişsel unsurların göz önüne alınması, kullanılabilirlik çalışmalarının gerçekleştirilmesi, kullanıcıların zorlandıkları kısımların