Turkish Studies International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 10/2 Winter 2015, p. 907-928 DOI Number: http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.7864 ISSN: 1308-2140, ANKARA-TURKEY OSMANLI MİNYATÜRLERİNDE SÜRREALİST YAKLAŞIMLAR (XVI. – XVII. YÜZYILLAR) * Ela TAŞ ** Gamze ÖZTÜRK ÖZET Minyatür, el yazması eserlerin içeriğini açıklamak amacıyla metne eklenen derinliği olmayan, hacimsiz, ışık ve gölge oyunlarından uzak resimdir. Yazılı metne bağlı olarak anlam kazanan minyatürler, yapıldıkları dönem hakkında bilgi vermeleri yönüyle tarihi belge niteliği taşımaktadırlar. Bunun yanı sıra ortaya konuldukları dönemin yaşam şeklini, hayata bakışını, beklentilerini, kaygılarını yansıtmaları açısından da önemlidirler. Türk resim sanatının en eski örnekleri, M.S. VIII. Yüzyılda, Maniheizm ve Budizm dinlerini benimseyen Uygurlar tarafından ortaya konmuştur. Dini değişimle birlikte resim sanatına yönelen Uygurlar, dinlerini yaymak amacıyla el yazması eserler üretmiş ve bunları resimlerle bezemişlerdir. Gandhara, Çin, Tibet, İskit, Sasani, Part, Greko – Budist ve Bizans etkilerinin görüldüğü Uygur resmi, IX. yüzyıldan itibaren kendi tarzını oluşturmuş, XI. – XII yüzyıllarda olgunluğa ulaşmıştır. Uygurların sanat anlayışlarının, Talas Savaşı ile birlikte batıya taşındığı bilinmektedir. İslam’ın erken devirlerinde de resim sanatının var olduğu, Emevi ve Abbasi devirlerinden kalan eserlerden anlaşılmaktadır. Bu dönemlerde dini yapıların geometrik ve bitkisel, sivil yapıların ise bunlara ek olarak figürlerle oluşturulmuş süslemelerle tezyin edildiği bilinmektedir. Eserlerde Doğululaşmanın yanı sıra Uygur etkisinin görülmesi, Orta Asya Türk resim üslubunun İslam Sanatında benimsendiğinin göstermektedir. Bu sebeple de Uygur resim üslubu, Abbasiler aracılığıyla, Fatimi ve Gazneli gibi İslam ülkelerine geçmiştir. Bu üslubun etkisi, duvar resimleriyle sınırlı kalmamış, kitap resimlerinde de uygulanmıştır. İslam’da, sistemli yazmacılık, IX. yüzyılda Halife Memun’un antik kitapları Arapçaya çevirtmesiyle başlasa da, ilk minyatürlü yazmalar XI. yüzyıl sonundan, Selçuklular zamanından kalmadır. Çünkü bu çağda, tercüme edilen eserlerin, resimleri de kopyalanmaya başlanmıştır. Selçuklular döneminde minyatüre önem verildiği, bu süreçten sonra ise Anadolu’ya hâkim olan Osmanlı Devleti zamanında da minyatür sanatının icra edildiği, günümüze ulaşan belgelerden anlaşılmakta ve minyatür sanatına katkısının büyük olduğu görülmektedir. Bu dönemde ileri bir seviyeye ulaşan minyatür sanatının, XV. yüzyıldan XVIII. yüzyıla kadar * Bu makale Crosscheck sistemi tarafından taranmış ve bu sistem sonuçlarına göre orijinal bir makale olduğu tespit edilmiştir. ** Yrd. Doç. Dr. Sakarya Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümü, El -mek: elatas@sakarya.edu.tr