YENİ TÜRKİYE 60/2014 1 Ermeni Tarih Ders Kitaplarında Türk İmgesi Yıldız Deveci Bozkuş* Özet Bu çalışma “Balkan ve Karadeniz Ülkelerin- de Güncel Tarih Ders Kitaplarında Osmanlı / Türk İmajı” başlıklı (110K571 nolu) ve Doç. Dr. Mehmet Hacısalihoğlu tarafından yürütülen TÜBİTAK 1001 projesi çerçevesinde hazırlanmıştır. Proje Bulgaris- tan, Yunanistan, Kıbrıs, Makedonya Cumhuriyeti, Sırbistan, Karadağ, Kosova, Bosna-Hersek, Hırvatis- tan, Arnavutluk, Ermenistan ve Rusya gibi Balkan ve Karadeniz ülkelerinin ilköğretim kurumlarında okutulan tarih ders kitaplarında Osmanlı/Türk İma- jı karşılaştırmalı olarak incelenmesini amaçlamakta- dır. Bu proje kapsamında hazırlanan bu çalışmada ise söz konusu ülkelerden biri olan Ermenistan’da ilk ve orta öğretim kurumlarında 2010-2011 öğretim yılında zorunlu olarak okutulan tarih ders kitapları ele alınmıştır. Çalışmanın kuramsal çerçevesini İm- gebilim (Imagology) oluşturmaktadır. Bu kapsamda ders kitaplarında Türk ve Osmanlı kavramına dair oluşturulan olumsuz ve önyargılı algılar, stereotipler ve imgeler incelenerek, bu algıların oluşturulmasın- daki temel etkenler üzerinde durulmaya çalışılmıştır. Araştırma sırasında Ermenistan’ın ilk ve ortaöğretim düzeyinde okutulan tarih ders kitapları taranarak, söylem ve harita, resim, çizim vs. gibi görsel mal- zemelerde de Osmanlı/Türk imgesini şekillendiren açık/örtük anlatılar ve göstergeler de değerlendiril- miştir. Anahtar Kelimeler: Ermeni, Türk, İmge, Ta- rih Ders Kitapları. Giriş Bu çalışmanın amacı Türkiye-Erme- nistan ilişkilerinde geçmişten günümüze de- vam eden uyuşmazlıkların barışçıl yöntem- lerle çözümlenebilmesine bu yolla bir katkı sunmaktır. Bilindiği gibi toplumlar arasında- ki sorunların çözümlenmesinde halkların ve yöneticilerin birbirlerine ilişkin değer yargı- ları ve algılamalarının önemli bir etkisi bu- lunmaktadır. Söz konusu değer yargılarının öğrenilmesinde etkin temel faktörlerinden biri de ilköğretim kurumlarıdır. Bu kurum- larda “zorunlu” tutulan öğrenme süreçleri ve okutulan bilgiler yaratılan “öteki” kimliğinin günlük yaşamdaki konumunu da belirlemek- tedir. Dolayısıyla bireyin erken yaşlarda edin- diği bilgilerin doğru ve tarafsız olması, bu bilgilerin sonraki kuşaklara da aktarıldığı göz önünde bulundurulduğunda daha da önemli bir hale gelmektedir. Bilindiği gibi imgeler pozitif olduğu kadar negatif amaçlar için de kolayca kulla- nılabilinmektedir. Bu anlamda herhangi bir ülkeye dair olumlu ya da olumsuz bir kararın alınmasında, ya da siyasi bir gündem yarat- mada yazılı veya görsel imgenin oldukça güç- lü ve etkili olduğunu söylemek mümkündür. Bu nedenle bu çalışmada öncelikle imgebilim metodundan yararlanılarak söz konusu eser- lerde “biz” ve “öteki”nin nasıl yansıtıldığı, bunların görsel malzemelerle nasıl destek- lendikleri oluşturulmak istenen açık/gizli ste- reotipler tespit edilmeye çalışılacaktır. Çalış- mada anlatılan stereotiplerin doğruluğu veya yanlışlığından ziyade bunların asıl hedefinin ne olduğu ve ne anlama geldiği yorumlanma- ya çalışılacaktır. Çalışmanın Ermenice metin- lerden yararlanılarak hazırlanmış olması ve bu konuda henüz Türkiye’de ve uluslararası literatürde detaylı bir araştırmanın yapılma- (*) Yrd. Doç. Dr., Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, İnsan ve Toplum Bilim- leri Fakültesi, Doğu Dilleri ve Edebiyatları Bölümü, Ermeni Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. yildizdeveci@gmail.com