191 Zaman ve Zihin İlişkisi Bağlamında Bazı İdealist ve Realist Zaman Öğretileri Some Idealist and Realist Time Doctorines in the Context of Relationship between Time and Mind Aynur YETMEN * Özet Uzam kavramlarıyla birlikte evrendeki olguları açıklamaya olanak sağlayan za- man, kendisini tanımlayan içeriklerin varsayımlara dayanmasından dolayı başlı başına bir sorunsal oluşturmaktadır. Mevcut pozitif bilim dallarının en temel teorilerinde bir değişken olarak kullanılmasının, zamana irdelenmesi gerekmeyen bir tanım kazandır- dığına inanılmaktadır. Ancak zamanın ontolojik yapısına ve epistemolojideki rolüne dair, bilim adamlarının çalışma alanlarına genellikle girmeyen felsefi sorunları kap- sayan felsefi bir zaman betimlemesine ulaşmadan doğayı anlama çabalarının doldu- rulamayan yanları olacaktır. Bu kaygının eşliğinde, tarihte oluşturulan değişik zaman anlayışlarında objektif bir gerçeklik olarak zaman olgusunu ontolojik bağlamda ele alan filozofların önem verdiği konulardan biri, zaman ile zihin (bilinç) arasındaki ilişkidir. Bu ilişkinin değerlendirilmesindeki en önemli sorun ise zamanın ne ölçüde bilinçli var- lıkların varlığına bağlı olduğudur. Felsefe ve doğa bilimlerindeki mevcut bilgi düzeyin- den hareketle gerçekleştirilen, bir gerçeklik olarak zamanın ne tarzda var olduğu, insan zihninin dışında ve ondan bağımsıAz nesnel bir gerçeklik mi yoksa insan zihninin için- de, ona bağımlı öznel bir gerçeklik mi olduğu sorgulamalarının, temel olarak idealizm ve realizm arasındaki sürekli bir mücadeleye dahil edildiği görülmektedir. Anahtar Kelimeler: Zaman, zihin (bilinç), idealist, realist. Abstract Time that, both in everyday life and in the world of science and philosophy together with the concept of space allows to explain the phenomena in the universe, identifies itself * Ankara Üniversitesi, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Bilim Tarihi Anabilim Dalı, Doktora Öğrencisi.