Ryszard W. Kluszczyński Uniwersytet Łódzki OBRAZY NOMADYCZNE I POSTOBRAZY Transformacja, transgresja i hybrydyczność w sztuce nowych mediów Zwrot cyberkulturowy Rozwój i coraz szersze upowszechnienie nowych technologii informacyjno- komunikacyjnych we wszystkich dziedzinach praktyk społecznych powoduje od kilku już dekad głębokie i postępujące transformacje współczesnej kultury, przeobrażenia budujące w rezultacie jej format cyberkulturowy. Wszystkie znaczące zwroty w badaniach humanistycznych i społecznych ogłaszane w ostatnich latach, związane z problematyką wizualności, doświadczenia, pamięci, performatywności czy wreszcie digitalności, należy postrzegać – choć nie mówi się o tym zbyt często – jako powiązane w bardzo dużym stopniu z rozwojem nowych mediów i kształtowaniem się kontekstu cyberkulturowego. Wirtualizacja, będąca efektem dynamicznego rozwijania się i rozpowszechniania elektronicznej obrazowości oraz powstawania środowisk cyfrowych, zarówno w postaci wirtualnych światów (na przykład Second Life czy też wcześniej DDS: De Digitale Stad) 1 , jak i internetowych portali; telematyczność i mediatyzacja doświadczeń; rola odgrywana przez cyfrowe (a wśród nich, w szczególności, internetowe) bazy danych w procesie eksternalizacji pamięci; performatywizacja zachowań społecznych wyrastająca z rozwoju i narastającej dominacji komunikacyjnych praktyk interaktywnych, czy też partycypacyjność i wspólnotowość (wyłaniające się z ekspansji mediów społecznych i kultury Web 2.0 oraz 3.0) – to tendencje, które stanowią główne czynniki przemian kulturowych i jako takie muszą być poddawane wnikliwej analizie w refleksji kulturoznawczej. Wszystkie razem tworzą złożony, rozciągnięty w czasie proces przeobrażeń, który z dzisiejszej perspektywy możemy określić jako zwrot cyberkulturowy, wobec którego wcześniejsze zwroty wydają się odgrywać rolę 1 Zob. Marc J. Van Lieshout, Configuring the digital city of Amsterdam, „New Media & Society” 2001, Vol. 3 (1), s. 27–55.