142 Aleksandra Szyszko [„Przegląd Orientalistyczny”, Nr 3-4, Warszawa 2011] Uniwersytet Warszawski Radźputowie – stereotypowi bohaterowie Radźasthanu Abstract: The aim of this article is to present the Rajput community and to demonstrate its emergence as a result of a long and complex process of forming the new ruling class of medieval Rajasthan in North India. Over centuries the term ‘rājpūt’ also gained different meaning, which are referred to in the article. The emergence of Rajputs serves as an example of social mobility and of a new pattern of social order in the reality of medieval India, which challenged the Brahmanic social order. „Radźasthan to zbiorowe i klasyczne określenie tej części Indii, która jest siedzibą (radźputów) książąt” 1 – takimi slowami rozpoczyna swoje monumentalne dzielo James Tod, autor pierwszego opracowania na temat Radźasthanu. Ten region pólnocno-zachodnich Indii nieodparcie kojarzy się z krainą walecznych wojowników, gotowych oddać życie w obronie swojego królestwa, rodziny, honoru i religii. Radźpucki etos dość często utożsamia się z kulturą Radźasthanu jako calością. Jest to jednak uogólnienie, tylko częściowo zasadne i prawdziwe. Dominującą ludnością Radźasthanu byli i są rolnicy (zwani dźatami), a nie klasa wojowników. Co więcej, procentowy udzial radźputów w ludności sąsiednich stanów (np. w Pendżabie, Uttar Pradeś, Madhja Pradeś) jest o wiele wyższy niż w samym Radźasthanie. Warto zatem przyjrzeć się dokladniej pojęciu ‘radźput’ i zastanowić się, kogo w przeszlości określano tym terminem. W niniejszym artykule pragniemy ukazać, że ksztaltowanie się zarówno samego znaczenia slowa, jak i powstanie spoleczności radźputów, bylo zlożonym procesem. Przedstawianie radźputa jako dzielnego maharadży, rezydującego w warownej twierdzy, jest tak naprawdę obrazem z XVI w., choć historia formowania się tej spoleczności zaczyna się kilka stuleci wcześniej. Ten dość stereotypowy wizerunek niewątpliwie utrwalil sam J. Tod, który opisywal tę elitę radźasthańskiego spoleczeństwa kategoriami wlasnej, zachodniej kultury. Przebywając na radźpuckich dworach w pierwszej polowie XIX w., J. Tod ocenial i widzial otoczenie oczyma swojej epoki, przesiąkniętej duchem romantyzmu, poslugiwal się też wypracowanymi wtedy pojęciami narodu i nacjonalizmu. Dojrzal również w kulturze radźputów analogię do porządku feudalnego średniowiecznej Europy 2 . Źródla, z których czerpal, opisując historię radźputów, to przede wszystkim kroniki dworskie, księgi genealogiczne radźpuckich rodów, tzw. khjaty (radź., hindi: khyāt), spisane, co trzeba podkreślić, na zamówienie zainteresowanych tym wladców. Dziela te powstaly jednak już w czasach, gdy radźputowie mieli ugruntowaną pozycję polityczną (XVI-XVII w.). Ponieważ J. Tod opuścil Indie 1 James Tod, Annals and Antiquities of Rajast’han or, the Central and Western Rajpoot States of India, Routledge and Kegan Paul Ltd., London 1997 (I wyd. 1829), t. I, s. 1. 2 J. Lloyd Rudolph, Producing and Reproducing Rajasthan: Why Col. Tod Represented Rajasthan the Way He Did and Its Consequences for Imperial, Nationalist and Rajput Historiography, w: Varsha Joshi (red.), Culture, Communities and Change, Rawat Publications, Jaipur, New Delhi 2002, s. 20.