Soil-Water Journal 7 GİRİŞ Toprak, fiziksel, kimyasal ve biyolojik özellikleri yardımıyla; hem bitkisel üretim için gerekli olan bitki besin elementlerini depolaması hem de çevre için olumsuz etkileri olan kirleticileri filtrelemesi veya tutması nedeniyle karasal ekosistemlerin önemli bileşenlerinden birisidir (Marzaioli vd., 2010). Özellikle tarımsal ekosistemlerde toprak özellikleri, toprak oluşum faktörleriyle birlikte yönetim uygulamalarına ve arazi kullanımlarına bağlı olarak zamansal ve konumsal olarak önemli değişkenlikler gösterir. Ayrıca, toprakların fiziksel ve kimyasal özellikleri ile ilgili bilgiler, toprakta gerçekleşen ayrışma, erozyon, yüzey akış ve yeraltı suyunun depolanması gibi fiziksel ve kimyasal süreçlerin anlaşılması ve değerlendirilmesi içinde önemlidir (Daniels ve Hammer, 1992). Tekstür veya toprağın mineral içeriği gibi bazı durağan toprak özellikleri, oluşum süreçleri tarafından belirlenmesine karşın su içeriği, elektriksel iletkenlik, sıkışma, organik madde miktarı gibi bazı dinamik toprak özellikleri arazi yönetim uygulamalarına bağlı olarak değişkenlikler gösterebilmektedir (Jabro vd., 2006). Bununla birlikte, Özet Bu çalışma, toprak fiziko–kimyasal özelliklerinin faktör ve kümeleme analizi gibi çok değişkenli istatistik yöntemleriyle değerlendirilmesi amacıyla Ankara Üniversitesi, Ayaş Uygulama ve Araştırma Çiftliği topraklarında yürütülmüştür. Bu kapsamda, seçilen 14 adet toprak fiziko–kimyasal özelliği incelenmiştir. Faktör analizinin Kaiser–Mayer–Olkin (KMO) katsayısı 0,70 ve Bartlett küresellik testi önemlilik değeri 0,00 olarak belirlenmiştir. Dolayısıyla veri seti faktör analizi için uygun bulunmuştur. Faktör analizi uygulamasında özdeğerleri 1’den büyük olan 3 faktör belirlenmiştir. Toplam değişimin % 71,22’si bu faktörler tarafından açıklanmaktadır. Araştırma sonucunda döndürülmüş faktör analiziyle elde edilen yapı ile aşamalı kümeleme analiziyle elde edilen yapının büyük oldukça benzer olduğu görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Fiziksel özelllikler, kimyasal özellikler, faktör analizi, kümeleme analizi. Mustafa Sağlam, E-posta: mustafa.saglam@omu.edu.tr Çok Değişkenli İstatistiksel Yöntemler ile Toprak Özelliklerinin Gruplandırılması Mustafa Sağlam 1 1 Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Bölümü, Samsun, 55139. Grouping of Soil Properties using Multivariate Statistical Methods Abstract Abstract: This study was carried out in Ayaş Research and Training Farm soils of Agricultural Faculty of Ankara University, to group related soil physico–chemical properties using multivariate statistical methods of factor and cluster analyses. In this contex, the selected 14 soil physico-chemical properties were evaluated. Kaiser–Mayer–Olkin (KMO) value of the factor analysis was 0.70 and Barlett Spherity test significance value was 0.00. Thus, data set was found to be suitable for factor analysis. Three factors were occurred with Eigen values greater than one. These three factors described 71.22 % of total variation in the data. Results of the exploratory Factor Analysis and Hierarchical Cluster Analysis on the survey data were highly similar. Key Words: Soil physical properties, soil chemical properties, factor analysis, cluster analysis. 2013 Cilt 2 Sayı 1 (7-14)