ATAKUM KIYILARINDA İNŞASI DEVAM EDEN DOLGU VE SANAT YAPILARININ AKINTI DESENİNE ETKİSİ VE KIYI MORFOLOJİSİNDE BEKLENEN DEĞİŞMELER, SAMSUN, TÜRKİYE Ali UZUN * Halil İďrahiŵ )EYBEK ** Cevdet YILMAZ *** Özet Kıyılar hayatıŶ deŶizdeŶ karaya geçtiği yeryüzüŶüŶ öŶeŵli ve hassas ekolojik alaŶlarıŶdaŶ ďiridir. Kıyıda iŶşa edileŶ liŵaŶ, dalgakıraŶ, koruyuĐu duvar, kıyı dolgusu ve ďeŶzeri tesisler kıyıŶıŶ ekolojik ve ŵorfolojik özellikleriŶi kalıĐı olarak değiştirŵekte, akıŶtı ve dalga hareketleriŶi etkileyerek yeŶi erozyoŶ ve ďirikiŵ alaŶları oluşturaďilŵektedir. Bu çalışŵada Atakuŵ kıyılarıŶda iŶşası devaŵ edeŶ yat liŵaŶı, dolgu alaŶ ve kıyı düzeŶleŵe çalışŵalarıŶıŶ kıyı akıŶtılarıŶa ve kıyı ŵorfolojisiŶe ŵuhteŵel etkileri iŶĐeleŶŵiştir. Yasadışı işgal ve yapılaşŵalara rağŵeŶ söz koŶusu iŶşaatlar ďaşlayaŶa kadar Atakuŵ’da kıyı çizgisi ŶispeteŶ kararlı ďir duruŵda idi. Kıyı ďoyuŶĐa ďatıdaŶ doğuya doğru devaŵ edeŶ kıyı akıŶtısı ile ďatı sektörlü rüzgârlarıŶ koŶtrolüŶde oluşaŶ dalgalar Atakuŵ kuŵsallarıŶı ďesleŵekte, erozyoŶla gelir arasıŶda ŶispeteŶ deŶgeli ďir duruŵ oluşŵuş ďuluŶŵaktaydı. Yat liŵaŶı iŶşaatıŶıŶ taŵaŵlaŶŵasıyla kuŵsalı ďesleyeŶ kıyı akıŶtısı daha açıktaŶ geçeĐek, liŵaŶıŶ doğusuŶda ters yöŶlü ďir girdap oluşaĐak ve dalgalarla kıyı ďoyuŶĐa devaŵ edeŶ ŵalzeŵe göçü ďüyük kısŵıyla kesiŶtiye uğrayaĐaktır. AyrıĐa yat liŵaŶı ve dolgu alaŶıŶıŶ etkisiyle dalga düzeŶi ďozulaĐak, oluşaŶ rip akıŶtılarıyla kıyıdaŶ açığa olaŶ ŵalzeŵe göçü de hızlaŶaĐaktır. SoŶuçta kıyıda erozyoŶ artaĐak ve kıyı çizgisi gerileyeĐektir. BütüŶ ďu veriler ďirlikte değerleŶdirildiğiŶde özellikle yat liŵaŶı iŶşaat yeriŶiŶ ve iŵar plaŶıŶdaki şekliŶiŶ uyguŶ olŵadığı söyleŶeďilir. GeleĐekte oluşaďileĐek oluŵsuz gelişŵeleriŶ eŶ aza iŶdirileďilŵesi içiŶ, ya yat liŵaŶı iŶşaatıŶdaŶ vazgeçilŵesi ya da kıyı akıŶtı düzeŶiŶi eŶ az etkileyeĐek şekilde doğu uĐuŶuŶ orijiŶal kıyıŶıŶ şekliŶe paralel ďir ďiçiŵde içe doğru kavisleŶdirilŵesi gerekir. AyrıĐa, dolgu alaŶıŶıŶ özellikle ďatı tarafıŶda artŵaya ďaşlayaŶ rip akıŶtılarıŶı eŶ aza iŶdirilŵesi içiŶ köşeli şekillerdeŶ vazgeçilŵesi, kıyı ďağlaŶtısıŶıŶ içďükey, deŶiz tarafıŶıŶ ise dışďükey ďir şekilde yeŶideŶ düzeŶleŶŵesi uyguŶ olaĐaktır. Anahtar kelimeler: DalgakıraŶ, Dalga, AkıŶtı, ErozyoŶ, Atakuŵ, SaŵsuŶ Giriş SoŶ yıllarda giderek artaŶ dolgu ve saŶat yapıları kıyılarıŶ doğal özellikleriŶi değiştirŵekte ve geri kazaŶıŵı ŵüŵküŶ olŵayaĐak şekilde tahrip etŵektedir. Bu duruŵ özellikle kıyı ďoyuŶĐa uzaŶaŶ keŶt ŵerkezleriŶde dikkati çeker ;UzuŶ ϮϬϬϬaͿ. BeŶzer duruŵ SaŵsuŶ şehri içiŶ de geçerlidir. Özellikle yeŶideŶ seçileďilŵe kaygısı taşıyaŶ ďazı yerel yöŶetiĐiler kıyı alaŶlarıŶdaki yapılaşŵa koŶusuŶda, yasal sıŶırlarıŶ aşılŵasıŶa göz yuŵaďilŵektedir. Nitekiŵ geçŵiş döŶeŵlerde SaŵsuŶ’daki kıyı ve dolgu alaŶları üzeriŶde ŵevzuata aykırı ďirçok ďetoŶarŵe ďiŶa iŶşa edilŵiştir ;UzuŶ ϭϵϵϴ, ϮϬϬϬď, ϮϬϬϱ, ϮϬϬϴͿ. HaleŶ Atakuŵ sahiliŶde yapıŵı devaŵ edeŶ dolgu alaŶı, yat liŵaŶı ve kıyı düzeŶleŵe çalışŵalarıŶda da ďeŶzer özellikler dikkat çekŵektedir. * Prof.Dr., OŶdokuz Mayıs ÜŶiversitesi FeŶ Edeďiyat Fakültesi. aliuzun@omu.edu.tr ** Prof.Dr., OŶdokuz Mayıs ÜŶiversitesi FeŶ Edeďiyat Fakültesi *** Prof.Dr., OŶdokuz Mayıs ÜŶiversitesi Eğitiŵ Fakültesi