1 Marta Pachocka Szkoła Główna Handlowa w Warszawie/Kolegium Ekonomiczno-Społeczne RYNEK PRACY WE FRANCJI NA PRZźŁOMIź XX I XXI W. – TENDENCJE I WYZWANIA Streszczenie: Celem artykułu jest opis i analiza wybranych aspektów dotyczących funkcjonowania rynku pracy we Francji na przełomie XX i XXI w. W pierwszej częĞci opracowania przedstawiono krótką charakterystykę francuskiego rynku pracy w latach 1991–2011, uwzględniając podział ludnoĞci na aktywną i bierną zawodowo oraz pracującą i bezrobotną. W drugiej częĞci omówiono sytuację absolwentów na rynku pracy, biorąc pod uwagę w szczególnoĞci ich poziom wykształcenia. Pracę kończą wnioski. Wiodącą metodą badawczą jest metoda analizy francuskich dokumentów urzędowych i danych statystycznych. Materiał badawczy został uzupełniony w oparciu o literaturę przedmiotu. Summary: The objective of this article is to describe and analyse certain aspects of the French labour market at the turn of the 20 th and 21 st century. The first part of the paper contains a brief description of the labour market in France during 1991–2011, focusing on the division of the population into economically active and inactive as well as into the employed and the unemployed. In the second part of the study the situation of graduates (young people) on the labour market was discussed, taking into account their level of education. The article ends with some conclusions. The main research method is an analysis of French official documents and statistics. The research material is also based on the study of literature. Słowa kluczowe: rynek pracy, zatrudnienie, bezrobocie, poziom wykształcenia, system edukacji, absolwenci, Francja, XXI wiek Wprowadzenie Opracowanie przedstawia ogólną sytuację na francuskim rynku pracy na przełomie XX i XXI w., wskazując na najważniejsze tendencje i wybrane wyzwania. Z uwagi na ograniczony zakres pracy i złożony charakter problemu badawczego analiza została zawężona do dwóch głównych zagadnień. W pierwszej częĞci artykułu dokonuję krótkiej charakterystyki rynku pracy we Francji w latach 1991–2011, uwzględniając podział ludnoĞci na aktywną i bierną zawodowo oraz pracującą i bezrobotną. W drugiej częĞci koncentruję się na wyzwaniu, jakim jest niestabilna sytuacja młodych ludzi na rynku pracy, mając na uwadze ich poziom wykształcenia. Odwołując się do metody badawczej analizy dokumentów urzędowych, wykorzystuję przede wszystkim materiały Państwowego Instytutu Statystyki i Studiów Ekonomicznych (Institut National de la Statistique et des Études Économiques, INSEE) oraz wybranych ministerstw (m.in. Ministerstwa Pracy, Ministerstwa źdukacji Narodowej, Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego i Badań). Zebrany materiał został uzupełniony informacjami z literatury przedmiotu, zwłaszcza francuskojęzycznej . Podstawowy zakres czasowy opracowania wpisuje się w dwie ostatnie dekady. Zakres geograficzny pracy obejmuje Francję metropolitarną, a w uzasadnionych przypadkach również jej departamenty zamorskie. Charakterystyka francuskiego rynku pracy – wybrane aspekty Rynek pracy obok rynku kapitału jest jednym z najważniejszych rynków czynników produkcji w każdej gospodarce narodowej. Dane statystyczne dla rynku pracy nie są jednolite, ponieważ zarówno państwa, jak i instytucje ponadpaństwowe (np. UE, OECD, ONZ), korzystają z różnych Ĩródeł danych i metod ich zbierania oraz stosują różne definicje i metody pomiaru zjawisk społeczno-ekonomicznych. Innymi słowy, należy stwierdzić, iż nie istnieje obecnie zintegrowany system statystyki społecznej, którego przedmiotem zainteresowania jest również analizowany w referacie rynek pracy 1 . Mówiąc o ludnoĞci w kontekĞcie jej sytuacji na rynku pracy, w statystyce społecznej rozróżnia się trzy grupy osóbŚ w wieku przedprodukcyjnym, produkcyjnym i poprodukcyjnym, przy czym ludnoĞć w wieku przed- i poprodukcyjnym łącznie oznacza ludnoĞć w wieku nieprodukcyjnym. Jest to struktura ludnoĞci według ekonomicznych grup wieku. Granice dolna i górna wieku produkcyjnego są zróżnicowane między państwami, które stosują wewnętrzne uregulowania w tym zakresie. Co więcej, odmienne zasady mogą być wykorzystywane w porównaniach międzynarodowych. LudnoĞć analizuje się ponadto z uwagi na jej aktywnoĞć zawodową, a informacje w tym obszarze pochodzą z trzech głównych ĨródełŚ „sprawozdawczoĞci statystycznej, badań reprezentacyjnych oraz spisów powszechnych” 2 . Prowadzone w tej częĞci opracowania rozważania dotyczą wybranych zagadnień związanych z funkcjonowaniem francuskiego rynku pracy w latach 1991–2011. W celu analizy aktywnoĞci zawodowej ludnoĞci wykorzystuję: ‒ miary bezwzględne (absolutne), tj. liczba aktywnych zawodowo, liczba pracujących, liczba bezrobotnych, liczba 1 Szerzej na ten temat, por. J. Kordos, Statystyczne badanie zjawisk społecznych, w: Statystyka społeczna, red. T. Panek, PWE, Warszawa 2007, s. 15–17. 2 I. E. Kotowska, A. Matysiak, Rynek pracy, w: Statystyka społeczna, op.cit., s. 166. IX Kongres Ekonomistów Polskich