Przegląd Socjologii Jakościowej • www.przegladsocjologiijakosciowej.org 7 ©2015 PSJ Tom XI Numer 1 6 W naukach społecznych często uczeni dzie- lą się na teoretyków i praktyków-badaczy empirycznych. Czy teoretyczna praca nie może być pracą badawczą, a praca badawcza pracą teo- retyczną zarazem? Z punktu widzenia pragmaty- zmu możemy ten dualizm pracy socjologów anu- lować i potraktować jako „roszczenie iluzoryczne”. Praca teoretyczna nad działaniem społecznym jest ważnym elementem pracy badawczej socjologa – analityka społecznego. Jednak nie wyczerpuje ca- łego wysiłku, który podejmuje on, by konstruować działania. Ważne są także badania diagnostyczne, które stają się podstawą dla przewidywania przy- szłych przebiegów działań. Przewidywanie róż- nych wariantów przebiegu zjawiska przy uwzględ- nieniu określonych warunków interweniujących może być jedną z podstaw stworzenia określonego teoretycznego modelu działania / modeli działań. Po stworzeniu modelu można już podjąć określo- ne działania, które są ciągle monitorowane aż do zakończenia planowanego działania. Samo działanie, w które w sposób bezpośredni lub pośredni jest zaangażowany analityk społeczny, jest weryikacją jego modelu. Weryikacja ta nie ma charakteru statycznego, gdy mamy ustalony model/hipotezę i ją weryikujemy w sposób eks- perymentalny bez możliwości zmiany modelu/ hipotezy. Weryikacja ma charakter dynamiczny. Zmiana modelu teoretycznego w czasie działania jest możliwa, choć niekonieczna, a czasami nawet pożądana. Otoczenie jest dynamiczne, zmienia się ciągle, w momencie rozpoczęcia działania wa- runki otoczenia mogą już nie być takie same jak w momencie konstruowania modelu. Rekonstruk- cja modelu teoretycznego może być spowodowana pojawieniem się nowych warunków pośredniczą- cych, a także wpływem samego modelu na podjęte działanie i jego rekonstrukcję w trakcie procesu, gdy różne deinicje sytuacji mogą zostać skonstru- owane hic et nunc po zauważeniu działania modelu w danej sytuacji przez współuczestników procesu. Dynamika zmian związana jest często z wzajemnym warunkowaniem się zmiennych wprowadzonych do sytuacji działania przez model. Nie są to jedno- kierunkowe wpływy, ale wpływy powstające z róż- nych interpretacji elementów działania, jak i całego działania przez uczestników zmiany. Proces analizy społecznej nie kończy się w momencie rozpoczęcia wdrażania modelu, toczy się ciągle od pierwszego etapu aż do samego działania w trakcie wdrażania modelu, a nawet po jego „zakończeniu”. Choć z ilo- zoicznego punktu widzenia trudno powiedzieć, że kiedykolwiek takie wpływy mogą się zakończyć, bio- rąc pod uwagę cały łańcuch przyczynowo skutkowy trwający w czasie. Powiązania ze światem zewnętrz- nym są naturalnym elementem sytuacji działań, za- tem bieżąca analiza powiązań w trakcie działania jest nieodzowna dla efektywnego wdrożenia modelu. Z pragmatycznego punktu widzenia model teore- tyczny jest pewną hipotezą wynikającą z rozważe- nia różnych możliwych przebiegów działań i roz- woju zjawiska w czasie. Wdrażanie modelu stano- wi w istocie jego weryikację. Jego struktura podle- ga zmianie zgodnie z logiką abdukcji (Peirce 1955; Reicherz 2007). Nie zatrzymujemy się zatem na dywagacjach i interpretacjach teoretycznych. One same w sobie z trudem dokonują zmiany, choć są możliwe. Tylko w powiązaniu z realną weryikacją Krzysztof T. Konecki Uniwersytet Łódzki Marek Gorzko Akademia Pomorska w Słupsku Od redaktorów: Badania jakościowe – pragmatyczne inspiracje Abstrakt Słowa kluczowe Wprowadzenie do zbioru artykułów, które łączy próba prześledzenia konsekwencji przyjmowania pragmatycznych założeń w praktyce badawczej lub ocena możliwości praktycznego zastosowania wyników badań jakościowych, zawiera syntetyczne omówienie związków pomiędzy poznaniem naukowym a działaniem z punktu widzenia pragmatyzmu oraz krótką charakterystykę prac zawar- tych w bieżącym tomie. pragmatyzm, teoretyczny model działania, pragmatyczne zastosowanie wiedzy Krzysztof T. Konecki, prof., kierownik Katedry Socjologii Organizacji i Zarządzania Uniwersytetu Łódzkie- go, członek Executive Commitee of European Sociological Association, Prezydium Komitetu Socjologii PAN, Zarządu PTS i przewodniczący Sekcji Socjologii Jakościowej i Sym- bolicznego Interakcjonizmu PTS. Jego obszar zainteresowań naukowych to m.in.: socjologia jakościowa, teoria ugrun- towana, interakcjonizm symboliczny, socjologia wizualna oraz socjologiczne badania nad medytacją i jogą. Adres kontaktowy: Katedra Socjologii Organizacji i Zarządzania Instytut Socjologii Uniwersytet Łódzki ul. Rewolucji 1905 r. nr 41, 90-214 Łódź Marek Gorzko, (dr hab.) profesor nadzwyczajny w Za- kładzie Socjologii Akademii Pomorskiej w Słupsku. Przez wiele lat związany był z Uniwersytetem Szczecińskim. Czło- nek Zespołu Redakcyjnego „Przeglądu Socjologii Jakościo- wej”. Członek Sekcji Socjologii Jakościowej i Symbolicznego Interakcjonizmu Polskiego Towarzystwa Socjologicznego. Główne obszary zainteresowań badawczych to: socjologia jakościowa, problemy metodologiczne badań jakościowych, teoria ugruntowana, metoda biograiczna, socjologia pracy. Adres kontaktowy: Akademia Pomorska w Słupsku Wydział Nauk Społecznych, Zakład Socjologii ul. Bohaterów Westerplate 64, 76-200 Słupsk e-mail: marek.gorzko@gmail.com Od redaktorów: Badania jakościowe – pragmatyczne inspiracje.