43 Edebiyat Fakültesi Dergisi / Journal of Faculty of Letters Cilt / Volume 30 Sayı / Number 2 (Aralık / December 2013) EFD / JFL Artuklu–Eyyubi Dönemlerinde Hasankeyf’te Seramik Atölyeleri ve Üretimleri Ceramic Workshops and Productıons in Hasankeyf During Artuqıd and Eyyubıd Perıods Nurşen ÖZKUL FINDIK * Öz Raman dağlarının eteklerinde, Dicle nehrinin iki yakasına yayılarak yüzyıllarca birçok siyasi ve ticari olaylara sahne olan ve günümüze ulaşmayı başaran Hasankeyf, Mezopotamya ile Anadolu arasında bağlantı sağlayan köprüsü sayesinde hem kara hem de nehir yoluyla çift yönlü bağlantı noktası olmuştur. Şehir, savaşlar nedeniyle sık el değiştirmesi, ticaret yolu üze- rinde olması gibi nedenlerden dolayı sürekli değişen, hareketli demograik yapıya sahiptir. Hasankeyf’in eski kültür tabakalarının büyük bölümü bugünkü yerleşimin altında kalmıştır. Ayakta kalabilenlerin büyük bir kısmı Ilısu Barajı projesi kapsamında inşa edilen baraj su- ları altında kalacak olan Hasankeyf, 1102’de Büyük Selçukluların vassalı olarak kurulan ve Eyyubi egemenliğine (1232) kadar varlığını sürdüren Artukluların, Hasankeyf kolunun siyasi merkezidir. Şehirde gerçekleştirilen kazılarda Artuklu ve Eyyubi dönemlerine ait cami, türbe, medrese, saray, konut gibi çeşitli mimari eserlerin yanı sıra seramik, metal, cam, sikke, gibi küçük buluntular da ele geçmiştir. Kazı çalışmalarında insanların günlük yaşamlarının önemli eşyaları olan toprak işleri/seramik ürünler ile bunların üretimlerinin yapıldığı atölyeler ortaya çıkmıştır. Bu atölyelerden ilki Aşağı Şehrin doğu ucunda Sahil Sarayı Seramik Atölyesi, diğeri yine Aşağı Şehrin güney batısında bulunan Selahiye Seramik Atölyesidir. Atölyelerde yer alan fırın, fırın malzemeleri, bozuk/kırık, mamül/yarı mamül seramik parçaları sayesinde bu atöl- yelerden ilkinde Artuklu döneminde sırsız seramik üretimi yapıldığı anlaşılmıştır. Özellikle yoğun olarak kalıp baskı tekniğinde üretimin yapıldığı bu atölyede ele geçen seramik kalıplar ve bunlardan üretilen seramik parçalar bugüne kadar Anadolu’da gerçekleştirilen kazılarda ele geçen en fazla ve çeşitli örnekler sunmaktadır. Kap türü olarak öncelikli olarak su, süt, yağ gibi sıvı malzemelerin taşındığı, korunduğu testi başta olmak üzere küp, matara gibi kaplardır. Bu seramikler, İran, Mezopotamya, Suriye ve Anadolu çevresinde Büyük Selçuklu hakimiyeti ve onların atadıkları Atabeylerin bu bölgede oluşturdukları kültürel alt yapı, siyasi ve ticari * Doç.Dr. Gazi Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümü, nursenf@gazi.edu.tr © 2013, Hacettepe University Faculty of Letters, All Rights Reserved