Problemy Klimatologii Polarnej 15 ⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯ 2005 133 – 141 NIEDOSYT FIZJOLOGICZNY W ARKTYCE NORWESKIEJ W OKRESIE 1971–2000 1 PHYSIOLOGICAL DEFICIT IN THE NORWEGIAN ARCTIC IN THE PERIOD 1971–2000 Andrzej Araźny Zakład Klimatologii, Instytut Geografii UMK, Toruń ul. Danielewskiego 6, 87–100 Toruń andy@geo.uni.torun.pl Zarys treści. W artykule przedstawiono rozkład przestrzenny zmian niedosytu fizjologicznego w Arktyce Norweskiej w okresie 1971–2000. W badaniach zmiennoĞci niedosytu fizjologicznego wykorzystano dane ze stacji: Ny-Ålesund, Svalbard Airport, Hornsund, Hopen, Bjørnøya i Jan Mayen. Wpływ cyrkulacji atmosferycznej na przebieg niedosytu fizjologicznego przeanalizowano wykorzystując katalog typów oraz wskaźniki cyrkulacji Niedźwiedzia (2001, 2002) dla Spitsbergenu. Słowa kluczowe: Arktyka Norweska, bioklimat, niedosyt fizjologiczny, cyrkulacja atmosferyczna. 1. Wstęp Niedosyt fizjologiczny (D) jest wskaźnikiem parowania z płuc i górnych dróg oddechowych. Zimne powietrze, kiedy dostanie się do dróg oddechowych ogrzewa się, oddala od stanu nasycenia i jako bardzo suche powoduje silne parowanie z błon Ğluzowych, krtani i pęcherzyków płucnych co wywołuje nieraz silne odwodnienie organizmu (Cena i Gregorczuk 1966). Niska wilgotnoĞć powietrza może intensyfikować proces strat wody z organizmu człowieka (Błażejczyk 2004). W ujemnej temperaturze i niskiej wilgotnoĞci powietrza taka forma oddawania ciepła stanowi 10–15% jego strat z organizmu człowieka (Krawczyk 1993). Temperatura wydychanego przez człowieka powietrza w dużym stopniu zależy od temperatury otoczenia (Cena i Gregorczuk 1966). Uczucie pragnienia w wyniku odwodnienia się organizmu występuje u ludzi przebywających na wolnym powietrzu w czasie mrozów, szczególnie u badaczy i podróżników stref polarnych (Kosiba 1937, Kozłowski 1986). 2. Materiały i metody W badaniach zmiennoĞci niedosytu fizjologicznego wykorzystano Ğrednie dobowe ciĞnienie pary wodnej z szeĞciu stacji położonych w Arktyce Norweskiej: Ny-Ålesund, Svalbard Airport, Hornsund, Hopen, Bjørnøya i Jan Mayen. Zebrany materiał statystyczny obejmuje okres 1971–2000, przy czym długoĞć analizowanych 1 Opracowanie wykonane w ramach grantu KBN nr 3 P04E 045 25 133