16 REKABET FORUMU Sayı: 97, Kasım 2015 DOĞAL GAZ PİYASALARINDA DÖNÜŞÜM SÜRECİNİN “PROBLEM ÇOCUĞU”: GAZPROM Dr. Ahmet Fatih ÖZKAN, Rekabet Derneği II. Başkanı * Giriş Doğal gaz piyasaları; rekabet, arz güvenliği ve çevrenin korunması ilkeleriyle biçimlenen Avrupa Birliği (AB) enerji politikasıyla uyumlu duruma getirilmek üzere son yirmi yıldır AB çapında bir dönüşüm sürecine konu olmuştur. Üye devletlerin elektrik piyasaları ile doğal gaz piyasalarının serbestleştirilmesini ve bu piyasalarda rekabetin önündeki engellerin kaldırılmasını sağlamak, üye devletlerarası sınır ötesi ticareti geliştirmek ve Birlik düzeyinde arz çeşitliliğini arttırmak gibi amaçlarla, AB’nin yürütme organı olan AB Komisyonu (Komisyon) çeşitli tüzük (regulation) ve direktiflerden (directive) oluşan “enerji paketleri”ni birbiri ardına yürürlüğe koymuştur. Doğal gaz piyasalarını konu alan 1998 tarihli Birinci Enerji Paketi, 2003 tarihli İkinci Enerji Paketi ve son olarak 2009 tarihli Üçüncü Enerji Paketi’nde üye devletlerin doğal gaz piyasaları arasında arabağlantının (interconnection) sağlanmasına, iletim faaliyetinin üretim ve dağıtım faaliyetlerinden ayrıştırılmasına (unbundling), üçüncü kişilerin iletim, dağıtım ve depolama ağlarına eşit koşullarda erişiminin güvenceye kavuşturulmasına (third party access) yönelik birtakım kurallar kabul edilmiştir. 1 Hukuki kurumsal çerçevenin belirlenmesine ek olarak Komisyon’un, enerji paketleri aracılığıyla yapılan kapsamlı yasal düzenlemeler in hayata geçirilmesinin yakından takipçisi olduğu da görülmektedir. Bu bağlamda Komisyon ilk olarak üye devletlerin elektrik ve doğal gaz piyasalarının durumu hakkında daha fazla bilgi edinmek için bir sektör araştırması başlatmıştır. 2 Bu araştırmanın sonucunda Komisyon, elektrik ve doğal gaz piyasalarında ciddi rekabet sorunlarının bulunduğunu gözlemlemiş, bu bağlamda (i) söz konusu piyasalardaki yoğunlaşma oranlarının yüksek olduğunu, (ii) yerleşik teşebbüslerin genellikle dikey bütünleşik olarak faaliyet * Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi, Ticaret Hukuku Anabilim Dalı Öğretim Görevlisi. PhD (University of Sussex/İngiltere). Bu makale yazarın Rekabet Derneği, Rekabet Uzmanları Derneği ve Çankaya Üniversitesi tarafından 20 Ekim 2015 tarihinde Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde düzenlenen “Doğal Gaz Piyasalarında Dönüşüm Süreci ve Rekabet Sorunları” adlı panelde yaptığı konuşmanın metnidir. 1 AB’de yürürlüğe koyulan enerji paketleri hakkında daha fazla bilgi için bkz. Özkan, A.F. (2015a) ‘Avrupa Birliği Enerji Sektöründeki Taahhüt Kararlarından Yeni Hakim Durumun Kötüye Kullanılması Türleri’, Enerji Hukuku Dergisi, Yıl: 3, Sayı: 2015/1, s.131-151. 2 European Commission (2007) “DG Competition Report on Energy Sector Inquiry”, SEC(2006)/1724, <http://ec.europa.eu/competition/sectors/energy/2005_inquiry/full_report_part1.pdf > (Erişim tarihi: 20.11.2015).