Helmer Strik TST in de zorg is niet nieuw Taal- en spraaktechnologie (TST) in de zorg is niet nieuw. Een paar voorbeelden: spraak- synthese wordt al op ruime schaal toegepast, voor het hoorbaar maken van de ondertite- ling op tv, pratende chipknip-oplaadpunten, screen-readers die hoorbaar kunnen maken wat op het scherm van de pc staat, voor- leespennen die je over de tekst beweegt en die deze tekst dan hoorbaar maken, enz.. Andere toepassingen waarin TST gebruikt wordt zijn programma’s voor het oefenen van stem en (uit-)spraak (zoals Speechviewer en TheraVox); auteurssystemen waarmee oe- feningen kunnen worden samengesteld voor mensen met afasie (bijv. STAP: Systeem voor de Training van AfasiePatiënten); cochleaire implantaten (CI’s); spraakherkenning soft- ware voor dicteren en het besturen van de pc (met name voor mensen met RSI); voor andere voorbeelden zie deze speciale uitgave van DIXIT. Er zijn enkele bedrijven in Neder- land en België die zich speciaal richten op het gebruik van TST voor gehandicapten, en er zijn websites over dit onderwerp (zoals bij- voorbeeld de in december 2007 gelanceerde website Handicapenwerk.nl). Het zal duidelijk zijn dat TST in de zorg niet iets nieuws is. Er zijn dan ook veel potenti- ele gebruikers van dergelijke toepassingen. In Nederland alleen zijn er bijvoorbeeld naar schatting bijna 2 miljoen mensen met een auditieve beperking, 700.000 visueel gehan- dicapten, 700.000 mensen met een beperkte arm- en handfunctie, en verder zijn er bijna 2 miljoen ouderen, een snel groeiende groep. Ronde Tafel Conferentie: Inventarisatie van bestaande en nieuwe mogelijkheden Wat is al mogelijk met bestaande taal- en spraaktechnologie, eventueel met kleine aanpassingen, en wat wordt nagestreefd op de middellange en de lange termijn? Om antwoord te geven op dergelijke vragen, om toekomstige applicaties op een verstandige manier te ontwikkelen, en het onderzoek dat daarvoor nodig is goed aan te sturen, is het essentieel dat de verschillende spelers in het veld met elkaar communiceren. Op initia- tief van de Nederlandse Taalunie zijn enkele van deze partijen op 28 september 2007 bij elkaar gekomen in Rotterdam voor een ron- detafelconferentie). Besproken is wat de mo- gelijkheden zijn voor het verbeteren van de positie van mensen met communicatieproble- men. Een goede mogelijkheid zou zijn om de ontwikkelingen met betrekking tot TST in de zorg in veel opzichten analoog te laten verlo- pen aan een succesvol eerder initiatief over TST in het algemeen. Daarom eerst een klein stukje geschiedenis. Veel lezers van DIXIT zullen al weten wat omdat waarschijnlijk nog niet iedereen dit weet, toch even een zeer korte uitleg. Op het eind van de vorige eeuw is een inventarisatie gemaakt van TST in Nederland en Vlaande- gemaakt van twee matrices: 1. Applicaties × Modules – welke modules zijn nodig voor applicaties 2. Modules × Data – welke data zijn nodig voor modules belang was van de modules en de data. Dit resulteerde in de BaTaVo. Tevens werd geïn- ventariseerd wat er al aanwezig was, en wat de status was van de beschikbaarheid, kwali- teit, e.d. van deze spullen. Dit alles tezamen maakte het mogelijk om een prioriteitenlijst op te stellen. Vervolgens is een programma gestart, Stevin, voor het ontwikkelen van deze TST basisvoorzieningen. Een procedure zoals hierboven beschreven zou ook gevolgd kunnen worden voor het ontwikkelen van ba- sisvoorzieningen voor TST in de zorg. Inventarisatie van basisvoorzieningen voor TST in de zorg aan de hand van matrices Op de rondetafelconferentie in Rotterdam werd een MATRIX werkgroep van experts sa- mengesteld die als taak had om een eerste aanzet te maken van matrices die gebruikt kunnen worden voor een inventarisatie van basisvoorzieningen voor TST in de zorg. Deze MATRIX werkgroep bestaat uit: Lilian Beijer, Dirk Lembrechts, Vincent de Jong, Hugo Van MATRIX werkgroep heeft gekeken naar de verschillende mogelijke dimensies (assen) van deze matrices. De resultaten worden hier kort gepresenteerd. Opgemerkt moet worden dat het gaat om voorlopige resultaten, omdat de kans groot is dat de dimensies nog zul- len veranderen in het verdere verloop van het proces (zoals dit ook het geval was bij de BaTaVo). Niettemin maken deze resultaten Spreekt en luistert hij al? MATRICES DIXIT | april 2008 | 9