629 2012 COĞRAFYACILAR DERNEĞİ Coğrafyacılar Derneği Uluslararası Kongresi Bildiriler Kitabı 21-23 Mayıs 2015, Gazi Üniversitesi, Ankara KÜLTÜREL DÖNÜŞ VE YENİ KÜLTÜREL COĞRAFYA 1 Cultural Turn and New Cultural Geography İlhan Kaya 2 ÖZET Bu çalışmada Anglosakson coğrafyasında ortaya çıkan kültürel dönüş akımı ve bu akımın beşeri coğrafya içinde oluşturduğu etkiler ele alınmaktadır. Kültürel dönüşe zemin hazırlayan toplumsal ve akademik bağlama ışık tutan çalışma, yeni kültürel coğrafyanın ortaya çıkışını ve kültürel dönüşün coğrafyanın alt disiplin alanlarındaki etkisini irdelemektedir. Bu bakımdan, Sauerci geleneksel kültürel coğrafya tarihsel olarak analiz edilmekte ve yeni kültürel coğrafya ile ayrışan yanları ortaya konulmaktadır. Son olarak, yeni kültürel coğrafyanın beslendiği teorik ve felsefi kaynaklar, maruz kaldığı eleştireler ve çalışma konuları ele alınmaktadır. Anahtar Kelimeler: Kültürel dönüş, kültürel coğrafya, yeni kültürel coğrafya, coğrafi düşünce ABSTRACT his study looks at the cultural turn in Anglo-Saxon geography and its inluences in human geography. he study examines the social and academic contexts producing the cultural turn, and investigates the development of new cultural geography and the efects of the cultural turn on the sub-disciplines of geography. For this, it analyzes the Sauerian traditional cultural geography from a historical perspective and documents its diferences with new cultural geography. Furthermore, it discusses the theoretical and philosophical sources of new cultural geography and looks at its criticisms as well as topics of interests. Keywords: Cultural turn, cultural geography, new cultural geography, geographic thought GİRİŞ Son otuz yılda akademik çalışmalarda kültüre artan bir ilgi söz konusu. Sadece coğrafya ile sınırlı olmayan bu ilgi artışı, bütün sosyal ve beşeri bilimleri etkileyecek bir nitelikte olmuştur (Johnson, Schein, & Jamie, 2013). Kültüre olan bu ilgi artışı, kültürel dönüş kavramı ile ifade edilmektedir. Kültüre artan bu ilgi, yeni kavramlaştırmaları ve teorik yaklaşımları da beraberin de getirdi. Kültür kavramı yeni bir kavram değil elbette. Ancak kavramın akademik dünya tarafından yeniden keşfinin önemli nedenleri vardı. II. Dünya Savaşı sonrasında ve özellikle de 1980’lerle birlikte küreselleşme ve kentleşme ile ortaya çıkan yeni toplumsal bağlam, kavram üzerinde yeniden düşünmeyi gerektirdi. Geleneksel araştırmalarda daha çok kır yaşamanı ve fazlaca değişmeyen geleneksel yaşamı tarif etmek üzere tanımlanan kültür kavramı, yeni teorik ve felsefi tartışmalar ve toplumsal gündemle yeniden tanımlandı. Bahsettiğim tekil ve sabit bir tanımlama değildi. Popüler kültür, kimlik politikaları, kültürün metalaşması ve kültürel kodlar gibi birçok kavramlaştırmayı da içeren yeni teorik tartışmalar ve yorumlardır. Ayrıca kültür ve iktidar ilişkileri, temsil ve kültür, cinsiyet ve cinsellik, sınıf ve ulus, göç ve entegrasyon gibi birçok mesele, kültüre farklı bir yaklaşımı gerektiriyordu. Bu anlamda, kültürün yeniden kavramlaştırılması ve yorumlanması, alternatif bilimsel bakışlarının gelişmesini ve alternatif disiplinlerin ortaya çıkmasını sağladı. Bir yandan kültürel bakış açısının bir akademik bakış açısı olarak beşeri ve sosyal bilimlerde yaygınlaşması, diğer yandan kültürü konu alan kültürel çalışmalar, yeni kültürel coğrafya ve kültürel antropoloji gibi disiplinlerin ortaya çıkmasına ya da tekrar popüler olması, kültürel dönüşün bu iki yanlı etkisini ifade eder. Bu bakımdan, kültürel dönüş, beşeri coğrafya için alternatif bakış açıları, yaklaşımlar ve gündemleri ima eder. Kültürel dönüşün beşeri coğrafya içindeki ilk çıkışını, geleneksel kültürel coğrafyanın kültür kavramlaştırmasına ve çalışma alanlarına yöneltilen eleştiriler oluşturdu. Bu, öyle basit bir kavramsal tanımlama eleştirisi değildi. Önemli ontolojik ve epistemolojik temelleri olan, sosyal teori ve eleştirel yaklaşımlarla bezenmiş derinlikli bir çıkıştı. Bu çıkış, yeni kültürel coğrafyanın doğuşunu sağladığı gibi, kültürel bakış açısının beşeri coğrafya 1 Bu çalışmanı genişletilmiş hali Beşeri Coğrafya Dergisi’nde yayınlanmak üzere hazırlanmaktadır 2 Yıldız Teknik Üniversitesi, İnsan ve Toplum Bilimleri Bölümü, ilhank@ytu.edu.tr