9 Giriş Bu çalışmada, Türkiye’de 1980 sonrası gelişen sivil toplum anlayışı incelenmeye çalışıla- caktır. Sivil toplum kavramına dair geliştirilmiş olan “liberal” ve “Gramsciyan” perspektiler karşılaştırılarak yapılacak olan bu inceleme, Türkiye’de 1980 sonrası hegemonik hale gelen liberal sivil toplumcu anlayışın Gramsciyan yaklaşımla eleştirel bir analizini yapmayı hedef- Türkiye’de 1980 Sonrası Süreçte Sivil Toplumun Seyri: Liberal ve Gramsciyan Perspektiflerin Karşılaştırmalı Analizi Abdül Samet Çelikçi* Türkiye’de 1980 Sonrası Süreçte Sivil Toplumun Seyri: Liberal ve Gramsciyan Perspektilerin Karşılaştırmalı Analizi Öz: Bu çalışma Türkiye’de 1980 sonrası sivil toplum kavramının gelişimini incelemeyi hedelemektedir. Bu inceleme, kavram üzerine geliştirilmiş olan “liberal” ve “Gramsciyan” perspektiler karşılaştırılarak yapılmaya çalışılacaktır. Türkiye’de 1980 sonrası gelişen ve temelde “güçlü devlet” “zayıf toplum” karşıtlığını baz alan liberal sivil toplumcu söyleme göre Türkiye’de güçlü bir devlet geleneği bulunmaktadır. Sivil toplumu devletten bağımsız, devlete dışsal bir alan olarak ele alan bu liberal söyleme göre ancak devletin küçültülmesi ile sivil toplum alanı genişletilebilir. Dahası sivil toplum alanının genişletilmesi ile hak ve özgürlükler ilerletilebilir ve demokratikleşme gerçekleştirilebilir. Türkiye’de de 1980 sonrası süreçte, ana akım sivil toplum okuması bu tez içerisinden gerçekleşmiştir. Buna karşın aynı süreci Gramsciyan perspektiften de ele almak mümkündür. Bu bakış açısına göre sivil toplum devlete egemen olan dominant grubun toplumun içerisinden kendisine destek devşirmeye çalıştığı alan, yani hegemonya alanıdır. Hegemonyanın tesisi ve devamı için devlet aygıtı sürekli olarak sivil toplum alanından destek devşirmek zorundadır. Bu bakış açısına göre 1980 sonrası Türkiye’de devlet aygıtının yapmaya çalıştığı da tam olarak budur. Bir yandan devletin neo-liberal dönüşümü gerçekleşirken diğer yandan devlete egemen olan gruplar hegemonya tesisi (ve yeniden tesisi) için kendisine sivil toplumdan destek devşirmeye çalışmaktadır. Anahtar kelimeler: Sivil Toplum, Devlet, Liberal, Gramsciyan, Hegemonya. * Arş. Gör., Muş Alparslan Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü. İletişim: as.celikci@alparslan.edu.tr, Muş Alpaslan Üniversitesi Kampüsü, Rektörlük, Diyarbakır Yolu 7. km, 49250- Muş.