Spór orealizm wfilozoficznej refleksji nad ekonomią 21 Lukasz Hardt* SPÓR OREALIZM WFILOZOFICZNEJ REFLEKSJI NAD EKONOMIĄ Nauka powinna szukać obiektywnej prawdy; prawdy, która zależy jedynie od faktów; prawdy, która jest ponad subiektywnymi doznaniami człowieka i jego poglądami, a zwłaszcza ponad naukowymi modami. Karl Popper 1 1. Wstęp Spośród wielu sporów prowadzonych przez filozofów ekonomii ten dotyczący tego, na ile ekonomia powinna zostać oparta na fundamencie realizmu naukowego, a na ile na innych przesłankach filozoficznych, wydaje się być tym, który tworzy jed- ną z ważniejszych osi dyskusji we współczesnej refleksji metodologicznej nad ekono- mią. Chociaż źródeł tej debaty można doszukiwać się jeszcze w pracach takich eko- nomistów, jak A. Smith, J.S. Mill czy też A. Marshall, to jednak punktem zwrotnym tej dyskusji jest tekst The Methodology of Positive Economics autorstwa M. Fried- mana 2 . Praca ta została powszechnie odczytana jako opowiedzenie się Friedmana za instrumentalizmem, gdyż stawia on w niej tezę, iż w ekonomii powinna liczyć się poprawność predykcji jej modeli, a nie realistyczność ich założeń. Taka interpretacja artykułu Friedmana stała się jedną z ważniejszych przyczyn rewolucji formalistycz- nej w ekonomii z lat 50. i 60. XX w. 3 Począwszy jednak od lat 70. ubiegłego stule- cia zaczął narastać w ekonomii sprzeciw wobec instrumentalizmu, przejawiający się m.in. tzw. kryzysem zbytniej abstrakcji modeli ekonomicznych, a sam tekst Fried- mana z 1953 r. coraz częściej był interpretowany w duchu realizmu naukowego 4 . Za takim też rozumieniem tej pracy się opowiadam 5 . * Dr hab. Łukasz Hardt, Uniwersytet Warszawski, Wydział Nauk Ekonomicznych. Przygotowanie teks- tu zostało w części sfinansowane z grantu NCN nr 2011/01/D/HS4/03829. 1 Popper (1990), s. 34. 2 Friedman (1953). 3 Według Mayera (2009). 4 O kryzysie abstrakcji w interesujący sposób pisze m.in. Hutchison (2000), s. 102–132. 5 Zob. Hardt (2012); Hardt (2013a), s. 72–93. tekst ukazał się w: B. Fiedor (red.), Nauki ekonomiczne. Stylizowane fakty a wyzwania współczesności, PTE, Warszawa, s. 21-43.