Dader, slachtoffer, of beiden? De samenhang tussen daderschap en slachtofferschap onderzocht Josja Rokven, Stijn Ruiter & Jochem Tolsma In dit onderzoek wordt naast de vraag in hoeverre verdachten van misdrijven zelf slachtoffer worden, voor het eerst voor Nederland ook onderzocht in welke mate slachtoffers later zelf verdacht worden van het plegen van delicten. We beschrijven tevens in hoeverre de wederkerige relatie verklaard kan worden door sociaal-demo- grafische kenmerken van individuen. Gegevens uit grootschalige slachtofferenquê- tes gekoppeld aan verdachtenregistraties van de politie laten een positieve weder- kerige samenhang zien, die standhoudt na controle voor sociaal-demografische ken- merken van individuen. Subgroepen die relatief laag scoren op daderschap en slachtofferschap laten een sterkere wederkerige samenhang zien, terwijl voor sub- groepen met relatief hoge scores de samenhang minder sterk en soms zelfs negatief is. Inleiding Daders van criminaliteit zijn relatief vaak in het verleden zelf slachtoffer geweest van criminaliteit en hebben bovendien een hogere kans om in de toekomst slacht- offer van criminaliteit te worden dan personen die geen criminaliteit plegen (Lau- ritsen e.a., 1991; Reep & Oudhof, 2009; Sampson & Lauritsen, 1990; Smith & Ecob, 2007; Wittebrood & Nieuwbeerta, 2000). In de literatuur worden twee typen verklaringen gegeven voor dit verband. De eerste verklaring gaat uit van een direct wederkerig verband tussen daderschap en slachtofferschap. Het plegen van delicten zou een directe invloed hebben op de kans slachtoffer te worden en slachtofferschap zou een directe invloed hebben op de kans delicten te plegen (Agnew, 2002; Lauritsen e.a., 1991; Ousey e.a., 2011). De tweede verklaring gaat ervan uit dat daders en slachtoffers in veel opzichten op elkaar lijken. Zowel daderschap als slachtofferschap zou het gevolg zijn van gedeelde kenmerken tus- sen daders en slachtoffers. Daarmee berust de waargenomen samenhang volgens deze verklaring op een schijnverband (Daigle e.a., 2008; Ousey e.a., 2011). In dit artikel wordt op basis van een koppeling van grootschalige slachtofferen- quêtegegevens aan verdachtenregistraties van de Nederlandse politie een beschrijving gegeven van de wederkerige samenhang tussen daderschap en slacht- offerschap. Tevens wordt nagegaan in hoeverre geslacht, leeftijd en etnische her- komst van invloed zijn op de sterkte van de samenhang tussen daderschap en slachtofferschap. 278 Tijdschrift voor Criminologie 2013 (55) 3 Dit artikel van Boom Lemma Tijdschriften is gemaakt voor Radboud Universiteit Nijmegen 59665+65441