Budowa geologiczna masywu Ciemniaka na podstawie danych z Jaskini Ma³ej w Mu³owej (Tatry Zachodnie) Jacek Szczygie³ 1 , Urszula Borowska 2 , Piotr Jaglarz 2 Geological structure of the Ciemniak Massif on the basis of data from the Ma³a Cave in Mu³owa (Western Tatra Mts.). Prz. Geol., 62: 349–355. A b s t r a c t. The Ma³a Cave in Mu³owa has been explored to a depth of 555 m at the beginning of the 21 th century. It makes a good opportunity to review the knowledge on the geological structure of the Ciemniak Massif. The geo- logical research was performed in two main conduits of the cave. The Ma³a Cave in Mu³owa developed in Lower and Middle Triassic carbonates belonging to the dziary Unit (CzerwoneWierchy Nappe – part of the High-Tatric Allochthon), as well as in marly shales of the Zabijak Forma- tion and limestones of the Wysoka Turnia Limestone Formation belonging to the High-Tatric Autochthon. The cave is the second outcrop of the lower limb of the main syncline of the dziary Unit. It follows that the dziary Unit in the Ciemniak area is represented by a recumbent, open syncline with completely preserved both limbs. This syncline is open northtoward . The fold axes are subhorizontal and the axis surface is inclined ~37 o N. From a depth of 300 m (below the entrance), the cave was formed at the contact of Cretaceous rocks belonging to the autochthonous cover and Triassic rocks of the dziary Unit. Keywords: cave, tectonics, High-Tatric Unit, Tatra Mts. Wg³êbna budowa geologiczna Tatr by³a przedmiotem badañ od pocz¹tku XX w. Ju¿ Wójcik (1957) pisa³, ¿e kar- towanie geologiczne w jaskiniach mo¿e dostarczyæ no- wych danych niemo¿liwych do stwierdzenia na podstawie kartowania powierzchniowego. Badania takie prowadzili miêdzy innymi Grodzicki (1978), Grodzicki & Kardaœ (1989), Hercman (1989) i Szczygie³ (2011; 2012). Odkry- cie Jaskini Ma³ej w Mu³owej na pocz¹tku XXI w. i wyeks- plorowanie jej do g³êbokoœci 555 m da³o szansê na zwe- ryfikowanie dotychczasowych pogl¹dów na wg³êbn¹ budowê geologiczn¹ obszaru pod pó³nocnymi stokami Ciemniaka (ryc. 1A). Niniejszy artyku³ ma na celu zrewidowanie dotychcza- sowych badañ zachodniej czêœci masywu Czerwonych Wierchów, opieraj¹c siê na szczegó³owych, wg³êbnych badaniach geologicznych w Jaskini Ma³ej w Mu³owej. Pre- zentowane wyniki opieraj¹ siê na badaniach wstêpnych. Podobne badania s¹ prowadzone w innych jaskiniach tego obszaru. BUDOWA GEOLOGICZNA Opisywany masyw Ciemniaka obejmuje górn¹, zacho- dni¹ czêœæ Doliny Miêtusiej, pomiêdzy dnem Doliny Mu³o- wej a G³adkim Up³aziañskim. Obszar ten buduje p³aszczo- wina Czerwonych Wierchów, nale¿¹ca do jednostki wiercho- wej, a rozbita na dwie jednostki ni¿szego rzêdu: dziarów i Organów (Kotañski, 1963). Badany teren zbudowany jest ze ska³ mezozoicznych, których uproszczony profil przedstawia siê nastêpuj¹co (por. Kotañski, 1961; Lefeld i in., 1985; Piotrowska i in., 2008): – trias dolny – dolomity i czarne wapienie z prze³awice- niami mu³owców (warstwy myophoriowe); – trias œrodkowy – czêœciowo zbioturbowane ciemne wapienie pelityczne z wk³adkami wapieni krynoidowych, dolomity p³ytowe, dolomity cukrowate (zdolomityzowane wapienie ziarniste; Jaglarz & Rychliñski, 2010); – jura œrodkowa – formacja wapieni ze Smolegowej (bajos) – wapienie krynoidowe; formacja wapieni z Kru- pianki (baton) – czerwone i ró¿owe wapienie bulaste; – jura górna–dolna kreda (kelowej–hoteryw) – forma- cja wapieni z Raptawickiej Turni – ró¿owe wapienie i sza- re wapienie masywne; – dolna kreda (barrem–apt) – formacja wapieni z Wyso- kiej Turni – jasnoszare wapienie bioklastyczne; – dolna kreda (alb) – formacja z Zabijaka – wapienie glaukonitowe, ciemnozielone margle piaszczyste i margle z wk³adkami piaskowców. Jednostka dziarów ma synklinaln¹ budowê. Jednost- ka ta sw¹ nazwê wziê³a od masywu dziarów, gdzie na powierzchni mo¿na obserwowaæ dolne skrzyd³o wspo- mnianej synkliny, w którym warstwy zapadaj¹ ku NE (Rabowski, 1959; Kotañski, 1963). Dalej na wschód obser- wowaæ mo¿na strefê przegubow¹ synkliny ze ska³ami kre- dowymi w j¹drze w rejonie Ma³ej Œwistówki (ryc. 1B). Synklina jednostki dziarów zanurza siê ku wschodowi (Szulczewski, 1963; Piotrowski, 1978). Wynikiem tego jest ods³anianie siê na powierzchni coraz starszych ska³ w pozycji odwróconej, zapadaj¹cych ku S, czyli górnego 349 Przegl¹d Geologiczny, vol. 62, nr 7, 2014 J. Szczygie³ U. Borowska P. Jaglarz 1 Katedra Geologii Podstawowej, Wydzia³ Nauk o Ziemi, Uniwersytet Œl¹ski, ul. Bêdziñska 60, 41-200 Sosnowiec; j_szczygiel@tlen.pl. 2 Instytut Nauk Geologicznych, Wydzia³ Biologii i Nauk o Ziemi, Uniwersytet Jagielloñski, ul. Oleandry 2a, 30-063 Kraków; urszula. borowska@uj.edu.pl, piotr.jaglarz@uj.edu.pl. ARTYKU£Y NAUKOWE