71 ATASÖZLERİNDE ANLAMA VE BİÇİME DAYANAN EŞLİKLER Doç. Dr. Bedri SARICA * Gösterge , dilin anlatım birimidir. Dil çeşitli ölçekteki birimlerden oluşur. Bu birimler yoluyla konuşucu meramını tamamlar ve muhatabına ulaşır. Evrende sayısız nesneye karşılık gelebilecek temsilî sözcük ve dilbilgisel her bir birim gösterge olarak adlandırılır. Bu göstergelerin kendi içlerindeki çeşitli ilişkiler, dil dediğimiz büyük varlığı oluşturur. İnsanoğlu var olduğundan bu yana sürekli olarak bu ögeleri birbiriyle yanyana getirerek çeşitli ifade yolları bulmuş, oluşturulan yeni yapılar başka yapıların hazırlayıcısı haline gelmiştir. Atasözü ve atalar sözü terimi nispeten yeni sayılır. Başlangıçta sav sonraki dönemlerde mesel, metel, darb- ı mesel olarak karşılanan bu söz öbeği, temelde halkın uzun hayat tecrübelerini ve tespitlerini yansıtan öğüt niteliğindeki anonim sözler olarak anlaşılır. Elbette her atasözünün bir ilk söyleyeni bulunsa da kaynak kişi geri plana itilmiş halkın genel yargılarının bir ferdi haline gelmiştir. Bu andan itibaren veciz yani özlü bireysel söylemler, müşterek kültürün parçası olurlar. Hayatın insana tanıştırdığı pek çok durum vardır. İnsan karşılaştığı bu durumlara çeşitli yorumlar getirdiği gibi, yinelenmesi halinde kişiyi sıkıntıya sokabilecek halleri uygun bir lisanla sakındıran, önceki tecrübelere dayanan ve dinleyenlerin de onayını kazanabilencek özlü sözler icat eder. Bu sözler, toplumun bir ferdi olan kişinin genel kabule uygun düşen ifadelerdir. Genellikle kesin yargı biçiminde söylenen bu sözler, çoğunlukla birbirini destekleyen paralel ögelerle donatılmıştır. Kimi zaman zıt ögeler de işin içerisine girer. Bütün kültürlerde ve dillerde zıtlık ve parallelik dünyayı anlama ve kavrama için uygun anlam ve biçim özellikleridir. Böylelikle söz adî bir söz olmaktan çıkar, sanatlı ve müzikal bir forma kavuşur. İçerdiği kesin ve keskin anlam, bu unsurlarla bezendiğinden halkın genel kabulüne * Pamukkale Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Türkçe Eğitimi Bölümü öğretim üyesi. bsarica@pau.edu.tr 71 ｓ｡ｲı｣｡Ｌ＠ｂ･､ｲｩＬ＠ﾓａｴ｡ｳ￶ｺｬ･ｲｩｮ､･＠ａｮｬ｡ｭ｡＠ｶ･＠ｂｩ￧ｩｭ･＠ｄ｡ｹ｡ｮ｡ｮ＠ｅşｬｩｫｬ･ｲﾔ＠ ｄｩｬ＠ｂｩｬｩｭｬ･ｲｩ＠ｋｬｴｲ＠ｶ･＠ｅ､･｢ｩｹ｡ｴＬ＠Ｈｅ､ｴＮ＠ｍ＠ｓ｡ｲı｣｡Ｌ＠ｂＮ＠ｓ｡ｲı｣｡ＩＬ＠ｐ｡d｡ｭ ｙ｡ｹıｮｬ｡ｲıＬ＠ａｮｫ｡ｲ｡＠ＲＰＱＶＬ＠ｳＮＷＱＭＸＹＩ