Voortgang, jaarboek voor de neerlandistiek 28 (2010), 51-69 Productiviteit in taal en taalgebruik Overwegingen vanuit een diachroon perspectief Matthias Hüning Abstract – The notion of ‘productivity’ is one of the key concepts in morphological research. Its use, however, is largely theory-dependent and there is no generally accepted definition. In the generative tradition, the notion has been tightly connected to the concept of morphological rules. In this paper I will point out some of the problems of this approach to productivity. I will, instead, argue for a usage-based account, which takes analogy as the central mechanism behind morphological processing. This allows for a unified account of morphological productivity and diachronic change. Trefwoorden: morfologie, woordvorming, productiviteit, analogie, taalverandering 1. Inleiding In deze bijdrage wil ik enkele overwegingen presenteren met betrekking tot de notie productiviteit in de morfologie. 1 Dit begrip heeft zich in de afgelopen de- cennia ontwikkeld tot een van de centrale noties in het morfologisch onderzoek, maar voor veel studies waarin dit begrip gebruikt wordt, geldt nog steeds wat Aronoff al meer dan dertig jaar geleden schreef: The term productivity is widely used in studies of derivational morphology, and there is obviously some intuition behind the usage, but most of the discussion of it is rather vague. (Aronoff 1976: 35) Aronoff was niet de enige die de discussie over productiviteit vaag vond. Ver- gelijkbare opmerkingen vindt men wel vaker, zo bijvoorbeeld bij Mayerthaler (1981), die productiviteit een van de meest onduidelijke begrippen van de taal- kunde noemt. 2 De afgelopen twintig jaar kon er weliswaar veel vooruitgang worden geboekt in het onderzoek naar morfologische productiviteit, maar tot een algemeen aanvaarde definitie heeft dat niet geleid. Rainer (1987) geeft een mooi overzicht van productiviteitsbegrippen waarin hij constateert dat er minimaal zes verschil- lende definities in gebruik zijn voor dit verschijnsel. In de tussenliggende tijd is 1 Een eerdere versie van deze bijdrage is gepresenteerd ter gelegenheid van Woorden wisselen, het afscheidssymposium voor Ariane van Santen aan de Universiteit Leiden op 3 september 2009. Zie ook de daar gepresenteerde afscheidsbundel met dezelfde titel (Boogaart et al. 2009). Ik dank Ariane van Santen, Harald Baayen en de reviewers voor hun opmerkingen en suggesties. 2 ‘‘Produktivität’ zählt zu den unklarsten Begriffen der Linguistik.’ (Mayerthaler 1981: 124)