Turkish Studies International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 10/1 Winter 2015, p. 437-454 DOI Number: http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.7952 ISSN: 1308-2140, ANKARA-TURKEY BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI DÖNEMİNDE YAŞANAN RUM GÖÇÜ VE KADÜK BİR MÜBADELE GİRİŞİMİ * Yüksel KÜÇÜKER ** ÖZET II. Abdülhamid yönetimindeki Osmanlı İmparatorluğu, 93 Harbi haricinde, savaştan uzak bir dış politika izleme gayretinde olmuştur. Bu süreçte daha ziyade diplomasi ön plana çıkmış ve başarılı bir denge siyaseti takip edilmiştir. II. Meşrutiyet’in ilanını takip eden sene, Abdülhamid’in hal edilmesiyle beraber, kırk seneyi aşkın bir süre savaş tecrübesi yaşamayan imparatorluk, yeniden bir savaşlar silsilesi ile karşı karşıya kalmıştır. 1911’de patlak veren Trablusgarp Savaşı, takip eden senelerde yaşanan Balkan Savaşları ve nihayet 1914’deki Büyük Savaş Osmanlı İmparatorluğu’nun âdeta kâbus dolu bir dönem yaşamasına vesile olmuştur. Balkan Savaşları, Balkanlarda yaşayan halklar açısından yıkıcı sonuçlar doğurmuştur. Bu sonuçlardan biri de büyük çaplı nüfus hareketlilikleridir. Balkan Savaşlarında Yunanistan’a kaybedilen topraklarda yaşayan Müslüman nüfus, Yunan hükümetinin baskılarına maruz kalmış ve maddî ve manevî tüm varlıklarını terk ederek Osmanlı topraklarına sığınmak mecburiyetinde kalmıştır. Savaşın başlarından itibaren yaşanan toplu göçler, diğer Balkan devletlerine kıyasla, savaştan ağır bir yenilgiyle ayrılan Osmanlı İmparatorluğu için daha külfetli ve sıkıntılı olmuştur. Zira Osmanlı coğrafyası Balkanlardan ayrılmak zorunda kalan Müslümanlar için biricik güvenli liman olarak öne çıkmış ve Anadolu’nun demografik yapısı bundan önemli oranda etkilenmiştir. Osmanlı hükümeti Balkan Savaşları sonrasında, bu bölgede yaşanan olayların ardından Balkan devletleri ile nüfus mübadelesi anlaşmaları yapma yolunu gitmiştir. Bu doğrultuda atılan ilk nüfus değişimi adımı 1913 sonunda Osmanlı İmparatorluğu ve Bulgaristan arasında olmuştur. İttihat Terakki yönetimi Yunanistan devletiyle anlaşmak suretiyle, Trakya’da yaşayan Müslümanlarla Anadolu’daki Rumları mübadeleye tabi tutma politikasına yöneldi. İki ülke arasında yapılan görüşmelerde belli bir yol kat edilmişse de Birinci Dünya Savaşı’nın patlak vermesi, görüşmelerin kesilmesine ve bu yöndeki girişimlerin Lozan Barış Anlaşmasına kadar rafa kaldırılmasına sebep olmuştur. Bu çalışmada Yunanistan ile Osmanlı hükümeti arasında sonuca ulaşamayan bu mübadele anlaşması girişimi süreci ele alınmıştır. * Bu makale Crosscheck sistemi tarafından taranmış ve bu sistem sonuçlarına göre orijinal bir makale olduğu tespit edilmiştir. ** Karadeniz Teknik Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü, El -mek: ykucuker@gmail.com