1 Κώστας Δ. Ντίνας αν. καθηγητής Γλωσσολογίας - Ελληνικής γλώσσας και διδακτικής της Πανεπιστήµιο Δυτικής Μακεδονίας Το (Δ)ΕΠΠΣ και τα καινούργια βιβλία γλωσσικής διδασκαλίας. Μια ψύχραιµη αποτίµηση της νέας πραγµατικότητας 1. Εισαγωγικές παρατηρήσεις Οφείλω προεισαγωγικώς µια δικαιολόγηση του τίτλου: "µια ψύχραιµη αποτίµηση της νέας πραγµατικότητας". Από το 1997-98, που άρχισε να διαφαίνεται η πρόθεση του Υπουργείου Παιδείας να προχωρήσει σε µια εκπαιδευτική αλλαγή, µέχρι και σήµερα (Απρίλιος 2007) υπάρχει µια έντονη συζήτηση γύρω από το περιεχόµενό της και τις στοχεύσεις της, η οποία ξέφυγε αρκετές φορές από τα πλαίσια µιας απόλυτα λογικής επιστηµονικής αντιπαράθεσης και ξεστράτισε σε ιδεολογικώς περιχαρακωµένες αντιπαραθέσεις. Καθώς βρισκόµαστε στο τέλος ενός κύκλου, αφού η εκπαιδευτική αλλαγή ολοκληρώθηκε πια µε την έκδοση και εισαγωγή στα σχολεία των καινούργιων βιβλίων, µπορούµε να επιχειρήσουµε µια ψύχραιµη αποτίµηση της νέας πραγµατικότητας µέσα από συγκεκριµένα ερευνητικά δεδοµένα και να δούµε πώς θα πορευτούµε στη συνέχεια. Γιατί τα βιβλία αυτά δε γράφτηκαν για να µείνουν για πάντα έτσι. Είναι υπόθεση όλων µας να συµβάλουµε θετικά στη βελτίωσή τους. Κάποιες εισαγωγικές παρατηρήσεις: α. Οι εκπαιδευτικές αλλαγές στην Ελλάδα ήταν πάντα στενά συνδεδεµένες µε τις πολιτικές συνθήκες και εξελίξεις (πβ. τη Μεταρρύθµιση του 1917 και την ανατροπή της αµέσως µετά, το 1920). Δεν ξέρω αν αυτό συµβαίνει σε όλο τον κόσµο, πάντως το έντονα φορτισµένο πολιτικό κλίµα µέσα στο οποίο συντελούνται αυτές οι µεταβολές στην Ελλάδα δεν είναι κάτι συνηθισµένο. β. Οι εκπαιδευτικές αυτές αλλαγές είναι πάντοτε αντικείµενο ευρύτατης συζήτησης, στην οποία συµµετέχει µεγάλο µέρος της ελληνικής κοινωνίας. Αυτό είναι και καλό και κακό. Καλό, διότι δείχνει το ενδιαφέρον του κόσµου για τα συµβαίνοντα στην εκπαίδευση, γεγονός που επιβεβαιώνει την υψηλή θέση προτεραιότητας στην οποία την τοποθετεί η ελληνική κοινωνία. Κακό, διότι, καθώς στη συζήτηση αυτή µετέχουν ειδικοί και µη, η εν λόγω συζήτηση δε διεξάγεται ούτε µε ψύχραιµους ούτε µε επιστηµονικούς όρους. γ. Η τελευταία -πριν τη συζητούµενη- εκπαιδευτική / γλωσσική αλλαγή έγινε πριν είκοσι πέντε τώρα χρόνια. Με το δεδοµένο ότι τα εκπαιδευτικά πράγµατα οµολογουµένως έχουν διαφοροποιηθεί πολύ την τελευταία εικοσαετία σε ολόκληρο τον κόσµο, το Αναλυτικό Πρόγραµµα και το συνοδευτικό του εκπαιδευτικό υλικό έπρεπε να είχε αλλάξει. Αν µάλιστα η τροποποίηση αυτή είχε γίνει -ως όφειλε- στο µέσο περίπου της διαδροµής από την πρώτη εφαρµογή του ως σήµερα, ίσως δε θα υπήρχε λόγος τώρα να επιχειρηθούν άλµατα αντί µιας πιο ήπιας προσαρµογής στα νέα δεδοµένα, γεγονός το οποίο θα µετρίαζε πιθανόν την ένταση των διαφωνιών και την εκρηκτικότητα του κλίµατος συζήτησης. 2. Το (Δ)ΕΠΠΣ: περίπλοκες διαδροµές Η υλοποιούµενη εκπαιδευτική αλλαγή σε θεσµικό επίπεδο στηρίζεται στο (Διαθεµατικό) Ενιαίο Πλαίσιο Προγραµµάτων Σπουδών, το γνωστό συντοµογραφικώς ως (Δ)ΕΠΠΣ. Σε παλιότερη εργασία (βλ. Ντίνας κ.ά 2003) έχουµε αµφισβητήσει το κατά πόσο το ΔΕΠΠΣ είναι διαθεµατικότερο σε σχέση µε το ΕΠΠΣ. Επειδή το εκπαιδευτικό γλωσσικό υλικό για το οποίο θα γίνει λόγος έχει στηριχθεί πάνω σ' αυτή τη θεωρητική βάση, αξίζει να θυµηθούµε για λίγο τις περίπλοκες διαδροµές µέσω των οποίων καταλήξαµε στο ισχύον πρόγραµµα σπουδών. Πρόκειται για τις τρεις αλλεπάλληλες "εκδόσεις" των νέων προγραµµάτων της γνωστής και ως "Μεταρρύθµισης Αρσένη". Η πρώτη έκδοση έγινε το 1999 µε το ΦΕΚ 93, τ.Β', 10-2-1999 («Πρόγραµµα Σπουδών της Νεοελληνικής γλώσσας στην προ-Δηµοτική Εκπαίδευση - Νηπιαγωγείο και στο Δηµοτικό Σχολείο») και αφορά την από καιρό αναµενόµενη αλλαγή του Αναλυτικού Προγράµµατος του 1982-85. Η δεύτερη, δύο χρόνια και οχτώ µήνες αργότερα, µε το ΦΕΚ 1376, τ.Β', 18-10-2001 («Διαθεµατικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραµµάτων Σπουδών για το Νηπιαγωγείο… Η γλώσσα στο Νηπιαγωγείο», του 2001), και το ΦΕΚ 1373, τ.Β', 18-10-2001 («Προγράµµατα Σπουδών… Γλώσσας Δηµοτικού…», του