Potencjał zdjęć satelitarnych SPOT 5 dla kontroli upraw w systemie IACS Katarzna Osińska-Skotak, Jerzy Chmiel W sprawie IACS-u padło już wiele słów, często krzywdzących różne osoby i instytucje. Temat jest ważki i nierzadko powodował doĞć nerwowe reakcje. Ale czemuż tu się dziwićŚ skoro jest to niespotykane do tej pory przedsięwzięcie w skali kraju. Przy formułowaniu opinii na ten temat nie powinno jednak zabraknąć obiektywnego spojrzenia na złożonoĞć rzeczywistoĞci, której budowany system dotyczy, specyfikę naszej rolniczej przestrzeni produkcyjnej oraz liczbę potencjalnych beneficjentów systemu dopłat. Poważna analiza powyższych uwarunkowań w zestawieniu z zaprojektowanym przeznaczeniem i funkcjami systemu pozwala niewątpliwie lepiej dostrzec skalę zadania i związaną z tym iloĞć oraz zakres prac koniecznych do wykonania tak, aby budowany IACS mógł właĞciwie realizować postawione przed nim cele. Powodzenie tego przedsięwzięcia, rozpatrywane także w szerszym kontekĞcie działań mieszczących się w ramach Wspólnej Polityki Rolnej, stanowi niewątpliwie szansę dla polskiej wsi. Wypada dodać, iż większoĞć krajów członkowskich UE dochodziła bądź dochodzi do podobnego poziomu funkcjonalnoĞci systemu w znacznie bardziej komfortowych warunkach zarówno w aspekcie technologicznym jak i czasowym, nie wspominając już o korzystniejszej strukturze agrarnej i znacząco mniejszej liczbie beneficjentów systemu dopłat. Przeciętnemu Polakowi IACS kojarzy się zapewne tylko i wyłącznie z kwestią dopłat bezpoĞrednich i kolczykowaniem zwierząt gospodarskich. Pozostałe kwestie są już mniej znane, a zwłaszcza te dotyczące kontroli w tym kontroli z wykorzystaniem teledetekcji. Stwarzać to może pewne trudnoĞci w zrozumieniu niektórych dysput na ten temat. Podjęta tematyka zdjęć satelitarnych dla IACS zajmuje głównie kręgi fachowców z tego zakresu. Mimo wielu opinii i wniosków, które formułowano m.in. na łamach GEODETY wydaje się, że problematyka wykorzystania zdjęć satelitarnych dla potrzeb IACS pozostaje wciąż aktualna, a niniejsze dywagacje stanowić mogą kolejny głos w szerszej dyskusji na ten temat. Zacznijmy od ortofotomapy, która jak wiadomo potrzebna jest w skali całego kraju, stanowiąc składową LPIS, czyli systemu identyfikacji działek rolnych. W tym zakresie obok zdjęć lotniczyc h potwierdzoną już częĞciowo przydatnoĞć reprezentują zdjęcia satelitarne o bardzo wysokiej rozdzielczoĞci przestrzennej (Ikonos, QuickBird). Ale nie na tym kończy się możliwoĞć wykorzystania zdjęć satelitarnych dla potrzeb IACS jako całego Zintegrowanego Systemu Zarządzania i Kontroli. Pozostaje jeszcze drugi człon nazwy czyli kontrola, którą w pełnym systemie IACS trzeba wykonywać rok rocznie i do tego w doĞć krótkim czasie. Zakres tej kontroli i możliwoĞci wykorzystania teledetekcji do przeprowadzenia jako alternatywy do klasycznej inspekcji terenowej pozostają jednakże w Ğcisłym związku z przyjętym systemem (schematem) płatnoĞci. Procedury kontroli z wykorzystaniem teledetekcji w krajach Unii Europejskiej są właĞciwie opracowane i sprawdzone w odniesieniu do obowiązującego tam obecnie systemu płatnoĞci. Kontrola przeprowadzana jest już, można by rzec, rutynowo. ĝciĞle okreĞlona jest również procedura wyboru obszarów do kontroli i sposób postępowania przy wystąpieniu braku zgodnoĞci między deklaracją rolnika a wynikiem kontroli metodą teledetekcyjną. Kontrola obejmuje swoim zakresem wnioski o dopłaty bezpoĞrednie do produkcji zbóż (pszenica zwyczajna, pszenica durum, jęczmień, owies, żyto, pszenżyto, sorgo, gryka, proso, kukurydza), rzepaku i roĞlin oleistych (soja, rzepik, len oleisty), roĞlin wysokobiałkowych (groch, fasola, bób, bobik, łubin słodki) tytoniu, chmielu, lnu i konopi oraz suszu paszowego. Są również przewidziane dopłaty bezpoĞrednie do produkcji skrobi, czyli dotyczą one przede wszystkim uprawy ziemniaków, ale mogą objąć również pszenicę i kukurydzę. Jak widać różnorodnoĞć upraw, do których możliwe jest uzyskanie dopłat bezpoĞrednich jest znaczna i rozróżnienie ich na zdjęciach satelitarnych może nieĞć okreĞlone trudnoĞci. Jednakże z uwagi n a przyjęte zasady kontroli danego schematu płatnoĞci w praktyce istotne jest uzyskanie potwierdzenia zgodnoĞci deklaracji na poziomie grup upraw zdefiniowanych przez tożsame - w sensie wysokoĞci dopłat - uprawy. Teledetekcyjna kontrola upraw ma więc duże znaczenie w dotychczas obowiązującym w krajach UE systemie, w którym są przyznawane dopłaty do produkcji za okreĞlone rodzaje upraw lub za ziemię odłogowaną.