Dr. Murat ULUSAN, Dr. Mehmet Faruk OKTAY, Dr. Tolgar Lütfi KUMRAL Radikal Boyun Diseksiyonu Sonrası Boyun Venöz Sistemdeki Değişiklikler KBB-Forum 2009;8(3) www.KBB-Forum.net 61 KLİNİK ÇALIŞMA RADİKAL BOYUN DİSEKSİYONU SONRASI BOYUN VENÖZ SİSTEMDEKİ DEĞİŞİKLİKLER Dr. Murat ULUSAN 1 , Dr. Mehmet Faruk OKTAY 2 , Dr. Tolgar Lütfi KUMRAL 3 1 Diyarbakır Bölge Eğitim ve Araştırma Hastanesi, KBB, Diyarbakır, Türkiye 2 Bağcılar Eğitim ve Araştırma Hastanesi, KBB, İstanbul, Türkiye 3 Palandöken Devlet Hastanesi, KBB, Erzurum, Türkiye ÖZET Radikal boyun diseksiyonu (RBD) sırasında boynun ana toplar damarı olan internal jugular ven'in (IJV) ve eksternal juguler ven'in (EJV) çıkarılması, serebral venöz akımın alternatif yollara yönelmesine neden olur. Bu sırada adaptasyon yetersiz olursa çeşitli nörolojik komplikasyonlar ortaya çıkabilir. Çalışmamızda radikal boyun diseksiyonu planlanan 10 hastanın pre-op ve post-op 3. haftada doppler ultrason ile boyun venlerindeki hemodinamik değişikliklerini inceledik. Kontralateral İJV ‘in akım hızında % 131'lik bir artış, ipsilateral vertebral ven'de (VV) % 64'lük bir artış ve kontralateral EJV de ise % 34'lük bir artış tespit ettik. RBD sonrası kontralateral İJV'nin ana alternatif yol olduğunu bununla birlikte ipsilateral vertebral sistemin de serebral venöz akım için önemli bir ikincil yol olduğunu gösterdik. Servikal doppler ultrason olası intrakranyal komplikasyonlarla ilgili bizi uyarıcı güvenilir ve kolay bir prosedürdür. Anahtar Sözcükler: Radikal boyun diseksiyonu, internal jugular ven, vertebral ven, doppler ultrason THE HEMODYNAMIC CHANGES IN NECK AFTER RADICAL NECK DISSECTION SUMMARY Excision of internal jugular vein (IJV), external jugular vein (EJV) and their branches during radical neck dissection leads cerebral venous flow to alternative pathways. If these pathways are not sufficient intracranial complications may ocur. In this research we analyse the hemodynamic changes occured in neck veins after radical neck dissection of 10 patients. Before operation and 3 weeks after operation neck doppler ultrasound made and values compared. %131 rise in systolic blood flow velocity in contralateral İJV, %64 rise in ipsilateral vertebral vein and % 34 rise in contralateral EJV found. The contralateral İJV is the main route after radical neck dissection and the secondary route is ipsilateral vertebral venous system. Cervical venous doppler ultrasound is safe and easy procedure that warns us about cerebral complications. Keywords: Radical neck dissection, internal jugular vein, vertebral vein, doppler ultrasound GİRİŞ RBD özellikle baş-boyun yassı epitel hücreli kanserinin ileri evre boyun hastalığında rutin olarak uygulanan bir cerrahidir. RBD sırasında İJV, EJV ve bunların dalları, sternokleidomastoid kası, kranyal sinir 11, lenfo-adipöz dokular çıkarılır 1 . Serebrovasküler venöz sistemin ana toplardamarı olan İJV 2 ‘nin alınması özellikle bilateral RBD sonrası artmış intrakranyal basınç gibi çeşitli nörolojik komplikasyonlara yol açabilir 3 , bununla birlikte hiçbir problem görülmeyen olgular da mevcuttur 4 . Bu da bize alternatif ve kolleteral yolların ne kadar önemli olduğunu göstermektedir. Çalışmamızda RBD sonrası alternatif yollardaki hemodinamik değişiklikleri inceledik. İletişim kurulacak yazar: Dr. Murat Ulusan Diyarbakır Bölge Eğitim ve Araştırma Hastanesi, KBB, Diyarbakır, Türkiye, E-mail: muratulusan@hotmail.com Gönderilme tarihi: 14 Temmuz 2009, revizyonun gönderildiği tarih: 17 Ağustos 2009, yayın için kabul edilme tarihi: 19 Ağustos 2009 HASTALAR VE YÖNTEM Kliniğimizde larenks karsinomu nedeniyle RBD planlanan 10 olgu araştırmaya dahil edildi. Boyun venöz sistemi doppler ultrasonla (usg) tam olarak değerlendirilebilen olgular seçildi. 3 hafta sonra tekrar ultrason yapılmayacak durumda olan olgular araştırmadan çıkartıldı. Pre-op olguların doppler usg ile bilateral İJV, EJV, VV ‘lerindeki (supine posizyonda) sistolik kan akım hızı ölçüldü. Burada özellikle supine pozisyonda vertebral venöz sistem incelemesi akım hızları azaldığından zorluk göstermekteydi, yeterli akım hızı olan olgular araştırmaya dahil edildi. RBD yapıldıktan 3 hafta sonra olgular tekrar aynı şartlarda dopler usg ile incelenerek kontralateral İJV, EJV, VV ve ipsilateral VV'deki akım hızları ölçüldü ve karşılaştırıldı. İstatistik analiz için SPSS 13 kullanıldı, p<0,05 anlamlı kabul edildi. Hastalar araştırmayla ilgili bilgilendirildi ve gerekli etik onayları alındı.