237 1 GİRİŞ Yaşadığımız son depremlerde oluşan ekonomik za- rar ve can kayıpları, yapılarımızın mevcut durum- larının değerlendirilerek gerekli önlemlerin alın- ması ihtiyacını ortaya çıkarmıştır [1]. Mevcut betonarme yapıların önemli bir bölümü 1998 yı- lında yürürlüğe giren Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik [2] tarafından ta- nımlanan düzeyde deprem güvenliğine sahip de- ğildir. ABYYHY–75 [3], 1998 yılında değiştirile- rek yüklerin artması ve betonarme binaların sünekliğini sağlayacak şartlar öngörmesine karşın, 1998 öncesi yapılan kamu binaları olası bir deprem durumunda, içinde bulunanlara yeteri kadar can güvenliği sağlamakta zorlanmaktadır. Proje ile uy- gulama arasında beton kalitesi, donatı miktarı ve detaylandırılma farklılıkları bulunması bunun baş- lıca nedenleri arasındadır. Fonksiyonlar ve deprem sonrası muhtemel kulla- nımlar gözönüne alındığında, kamu binaları (tele- komünikasyon, hastane, okul, vb.), olası bir dep- rem sonrası ayakta kalması gereken yapılardır. Bu nedenle, bu tür yapıların öncelikli olarak ele alın- ması gerekmektedir. Kamu binalarının birçoğu tip projelerden oluşmaktadır. Bunun bir avantaj haline dönüştürülmesi için çok yaygın olarak kullanılan tip projeler üzerinde çalışmalar yapılarak proje ek- siklikleri belirlenip, inceleme sırasında öncelik sı- nıflandırılmasına gidilebilir. Bu çalışmada, Bayın- dırlık ve İskân Bakanlığının okul ve hastane binalarında kullandığı tip projelerden 10370, 10419, 10735 (A ve B blok), 11276 (A ve B blok) ve 11187 tip no’lu projeler seçilmiş, doğrusal ötesi modelleme teknikleri kullanılarak deprem kapasi- teleri değerlendirilmiştir. 2005 yılı ortalarında taslak olarak gündeme gelen Afet Yönetmeliğine mevcut binaların değerlendi- rilmesi ve güçlendirilmesi için yeni bir bölüm ek- lenmiş [4], daha sonraki ikinci çalışmada 7. bölüm olarak yayınlanmıştır; [5]. Bu makaledeki çalış- manın eklenen yeni bölümde bahsedilen “Artımsal İtme Analizi” ’nin uygulama örneği olması nede- niyle yararlı olacağı düşünülmektedir. Tip okul ve hastane binalarının deprem güvenliği, 2006 Afet Yönetmeliği’nde verilen deprem etkileri ve per- formans düzeyleri esas alınarak irdelenmiştir. 2 ÇALIŞMANIN AMACI VE KULLANILAN YÖNTEM Bu çalışmada kamu yapılarında yaygın kullanılan 10370, 10419, 10735 (A ve B blok), 11276 (A ve B blok) ve 11187 no’lu tip projeli binalarda uygu- Kamu Yapılarının Deprem Kapasitelerinin Değerlendirilmesi Hüseyin BİLGİN, Mehmet İNEL ve Hayri Baytan ÖZMEN Pamukkale Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü Kınıklı/DENİZLİ ÖZ: Ülkemizde son otuz yılı aşkın bir dönemde bir bölümü büyük afet boyutunda olmak üzere toplam on beş yıkıcı deprem yaşanmıştır. 13 Mart 1992 Erzincan ve 17 Ağustos 1999 Kocaeli başta olmak üzere ülkemizde yaşanan son depremler, birçok kamu binamızın, içinde çalışan insanlara deprem bakımından yeterli can güvenliği sağlamadığını göstermiştir. Son yıllarda kamu binalarının deprem risklerinin gözden geçirilerek deprem performanslarının artırılması için gerekli çalışmalar başlamıştır. Önceliklerin iyi belirlenerek, planlı ve ekonomik bir çalışmanın yapılabilmesi için her binanın tek tek incelenmesinden önce, yaygın kullanılan tip projeler üzerinde çalışmalar yapılarak proje eksiklikleri belirlenebilir. Bu çalışmada, doğrusal ötesi statik analiz ve performansa dayalı yapı tasarımı yaklaşımı ilkeleriyle, seçi- lecek tip projeli kamu binalarına ait performans değerlendirmesi yapılmış, projelerin zayıf noktaları belirlenmiş ve Dep- rem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik-2006’ın [DBYBHY, 2006] öngördüğü değerler ile kıyasla- ma yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Depreme dayanıklı yapı tasarımı, Doğrusal ötesi statik analiz, Kamu yapıları, Perfor- mans esaslı değerlendirme