158 ĝWIADOMOĝĆ SPOŁECZNA Z ZAKRESU NIEKONTROLOWANEGO SPALANIA ODPADÓW I PROBLEMU DIOKSYN Robert Oleniacz 1 , Anna Tomkowicz 2 1 Akademia Górniczo-Hutnicza im. St. Staszica, Wydział Geodezji Górniczej i Inżynierii ĝrodowiska, Katedra Kształtowania i Ochrony ĝrodowiska, Al. Mickiewicza, 30-059 Kraków tel.: +48 (12) 617 45 03, fax: +48 (12) 633 07 17, e-mail: oleniacz@agh.edu.pl 2 Starostwo Powiatowe w KroĞnie, Dział Geodezji i Gospodarki NieruchomoĞciami 1. Wstęp Głównym źródłem emisji polichlorowanych dibenzo -p-dioksyn i dibenzofuranów, zwanych dalej dioksynami, do Ğrodowiska, w tym też powietrza atmosferycznego, jest tzw. niekontrolowane spalanie [1, 2]. Jak wynika z danych Amerykańskiej Agencji Ochrony ĝrodowiska i Narodowej Akademii Nauk, emisja dioksyn z tego źródła w USA w latach 2002-2004 przekraczała 600 gTEQ/rok, co stanowiło ponad 60 % całkowitej emisji dioksyn do powietrza w tym kraju [3, 4]. Szacuje się, że poprzez otwarte spalanie (w stalowych beczkach lub na stosie) unieszkodliwia się tam ok. 25-50 % odpadów wytwarzanych na terenach wiejskich. W ten sposób spalane są nie tylko skrawki drewna, papier, karton i tektura, ale także palne odpadki z ogródka, prac budowlanych, pojemniki i inne opakowania z tworzyw sztucznych, pianki, resztki jedzenia itp. [2, 5]. Problem t en został też dostrzeżony w Unii Europejskiej, o czym Ğwiadczy choćby opracowana unijna strategia dotycząca dioksyn, furanów i polichlorowanych bifenyli [ 6], obejmująca m.in. spalanie stałych odpadów domowych jako podstawowe nieprzemysłowe źródło emisji dioksyn. Zagadnienia związane z inwentaryzacją i ograniczeniem emisji dioksyn oraz innych trwałych zanieczyszczeń organicznych (POPs), zachodzącej np. podczas otwartego spalania odpadów, zostały też poruszone w Konwencji Sztokholmskiej, Protokole z Aarhus do konwencji o transgranicznych przemieszczeniach substancji toksycznych na dalekie odległoĞci oraz rozporządzeniu WE nr 850/2004 dotyczące POPs [7]. Palenie odpadów oraz traw i Ğmieci jest także postrzegane jako jedna z przyczyn zanieczyszczenia powietrza w coraz większej liczbie gmin w Polsce [ 8]. ĝwiadomoĞć polskiego społeczeństwa, dotycząca problemu niekontrolowanego spalania odpadów domowych i pozostałoĞci roĞlinnych oraz powstawania w tym procesie dioksyn, została przeanalizowana w oparciu o wyniki przykładowych badań ankietowych, przeprowadzonych w jednej z polskich gmin. W badaniach tych uwzględniono zarówno spalanie odpadów w paleniskach domowych, jak i na otwartej przestrzeni. 2. Charakterystyka ankietyzowanego obszaru Ankieta została przeprowadzona w gminie KroĞcienko Wyżne wĞród 100 osób zamieszkujących domy jednorodzinne. Osoby, które otrzymały ankietę, reprezentowały poszczególne grupy ludzi w różnym wieku, wykształceniu, uposażeniu i czynnym zawodzie, tak aby uzyskane wyniki były jak najbliższe prawdy i odzwierciedlały ĞwiadomoĞć całej gminy. Dotyczyła ona głównie problemu spalania różnego rodzaju odpadów wytworzonych na terenie własnej posesji. Do ankiety została dołączona pouczająca informacja „Niebezpieczne spalanie”, w której przedstawiono źródła powstawania dioksyn i furanów