DURU / Uyum Zorluklarını Yordamada Yalnızlık, Sosyal Destek ve Sosyal Bağlılık Arasındaki... • 1659 “Avrupalı Olmadan Önce Biz Olmalıyız”: Yeni Öğretim Programları ve Ders Kitapları Işığında Türkiye Modernleşmesine Dair Bir Okuma Kenan ÇAYIR* Öz Günümüzün temel sorunlarından biri, küreselleşmenin ve ulus devlet yapısındaki dö- nüşümlerin sonucunda farklı grupları ve kimlikleri barışçıl şekilde bir arada tutacak bir toplumsal-siyasal çerçeve ve dil geliştirmenin gerekliliğidir. Bunun için yerel kimlikler ile evrensel olan arasındaki ilişkinin yeniden kurgulanması lazımdır. Bu çerçevede eğitim anahtar bir rol oynayabilir. Bu yazı Türkiye’deki yeni öğretim programlarını ve ders kitap- larını bu sorunsal temelinde ele almakta ve bunları yerel kültür ve Batı’ya bakış ekseninde incelemektedir. Yeni programların Türkiye’yi bilgi toplumuna hazırlamayı ve Avrupa Bir- liği normlarını yerleştirmeyi amaçladığı söylenmektedir. Ancak programlarda ve ders ki- taplarında, modernleşme sürecinin doğurduğu psikolojik-tarihsel arka plan eşliğinde Batı karşısında hâlâ dar ulusalcı/milliyetçi, özcü ve savunmacı bir tavır takınılmaktadır. Batı karşısında geri kalmışlık bilinciyle yazılan ders kitapları, yerel kültürü Batı’ya cevap vere- bilme kaygısıyla yeniden kurgulamaktadır. Kitaplardaki hâkim söylem “aslında çağdaş de- ğerlerin özünün bizde” olduğunu iddia etmekte ve Batı karşısında homojen bir “biz” ol- gusu tasavvur etmektedir. Batı ile Türkiye arasındaki hiyerarşik ilişkiyi kırmaya çalışan bu söylem aslında Batı karşısındaki eşitsizliği yeniden üretmektedir. Bu yazı Türkiye, Batı ve modernlik ilişkinin yeniden kurgulanması konusunda öğretim programları ve ders kitap- ları için yeni bir çerçeve önermekte; bu çerçevenin hem Batı’ya hem de yerel kültüre me- safe alınarak çizilmesi gerektiğini ileri sürmektedir. Anahtar Kelimeler Yeni Öğretim Programları, Türk Modernleşmesi, Avrupa Birliği, Batı Dışı Modernleşme, Ders Kitapları. * İstanbul Bilgi Üniversitesi, Sosyoloji Bölümü Öğretim Üyesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri / Educational Sciences: heory & Practice 9 (4) • Güz / Autumn 2009 • 1659-1690 © 2009 Eğitim Danışmanlığı ve Araştırmaları İletişim Hizmetleri Tic. Ltd. Şti.