1 Sezgin, F, ve M. Kadıoğlu, 2000: İstanbul Boğazı'ndaki Deniz Kazalarının İstatistiksel Analizi, Marmara Denizi 2000 Sempozyumu (Öztürk, B., Kadıoğlu, M. ve Öztürk, H. Ed.) TÜDAV 11-12 Kasım 2000, Ataköy Marina/ İstanbul, s. 149-160. İSTANBUL BOĞAZI’NDAKİ DENİZ KAZALARININ İSTATİSTİKSEL ANALİZİ Funda Sezgin 1 , Mikdat Kadıoğlu 2 1- M.S.Ü. Fen Edebiyat Fakültesi İstatistik Bölümü, Beşiktaş, İstanbul 2- İ.T.Ü. Meteoroloji Mühendisliği Bölümü, Maslak, İstanbul ÖZET: Boğazlar Bölgesi kıvrımları, keskin dönemeçleri ile morfolojik yapısı, alt ve üst akıntıları yanı sıra anafor ve orkoz akıntıları ile oşinografik yapısı,mevsimlere ve hatta günlere göre değişen meteorolojik yapısı ile gemiler için çok riskli bir su yoludur. Doğal yapısının oluşturduğu bu tehlikenin yanında bu bölgenin yoğun bir yerleşim yeri olması risk faktörünü daha da arttırmaktadır. Boğazlar Bölgesinden geçen gemilerin boyutları da giderek büyümekte, taşıdıkları yüklerin cinsleri ve tonajları da artmaktadır. Bu kazalar sonucunda ölüm ve sakatlanmaların yanı sıra kıyıların ve yapıların zarar görmesi, deniz trafiğinin aksaması, denizaltı zenginliklerinin ve denizdeki yaşamın tehlikeye girmesi, ekolojik dengenin bozulması kaçınılmaz sonuçlardır. Bu çalışmada, 1982-1999 yılları arası toplam 218 veri ile İstanbul Boğazı’nda meydana gelen kaza bilgileri yıllara ve aylara göre ayrıştırılarak uygunluk analizi gibi ileri bir istatistik yöntemi ile incelenmiştir. Sonuç olarak, kazaların nedeni, kazanın olduğu yer, kazanın yapıldığı saat, kazayı yapan geminin bayrağı, tonajı ve cinsine bağlı olarak sınıflandırılmıştır. STATISTICAL ANALYSIS OF SEA ACCIDENTS IN THE BOSPHORUS ABSTRACT: The Bosphorus is a water conduit with a high risk due to its sharp curves. The increase in speed of the upper current because of strong north winds is a great danger for low speed vessels. Additionally, because of southwest wind can reverse the direction of the upper current at times. Another important fact is that Istanbul has also the population over 10 millions and being located on both sides of the Bosphorus. On the other hand, the number of the ships passing through the Turkish straits increases every year. The increasing number and dimensions of ships, getting more and serious sea accidents threatened safety of sea traffic, human lives, property and ecological system. In this study, 218 sea accidents for the period 1982-1999 years in the Bosphorus analyzed by correspondence analysis in respect to months and years. Then a classification of he sea accidents as the main reason, accidents location, those vessels involved the accident by flag and sizes were presented. GİRİŞ İstanbul Boğazı, Karadeniz’i sıcak sulara bağlayan ve bu nedenle ticari ve stratejik öneme sahip bir suyoludur. Bu nedenle, boğazdaki deniz trafiği oldukça yoğundur. Gerek boğazın jeomorfolojik, hidrolojik ve meteorolojik yapısı ve gerekse ağır deniz trafiği, gemi tonajlarının artması ve tehlikeli kargolar çarpışma tehlikesini artırmaktadır. Oluşan kazalar çevresel kirliliğin yanında can ve mal kaybına da neden olmaktadır. Boğazda meydana gelen kazalarının önüne geçebilmek ve güvenliği sağlayabilmek için öncelikle bu kazaların çeşitli yönlerden analiz edilmesi gerekmektedir. Kuzey-güney yönünde veya zıt yönde boğazı geçen gemiler, dönen ve bu şekilde devam eden dar yapısına dayanan keskin eğriler nedeniyle en az 12 kez yön değiştirmektedirler. Bunların içinde özellikle Kandilli (45 0 ’lik dönüş) ve Yeniköy (80 0 ’lik dönüş) en tehlikeli yerlerdir. Buralarda akış çok yavaştır ve gemilerin kıç bölgeleri görülememektedir. Güneyli yüzey akımı genellikle boğazın orta çizgisini takip eder. Morfolojik şeritler aracılığıyla şekillenen dönüş noktalarına çarpan akımlar, koylarda girdaplara ve ters akımlara neden olur. Bu ters akımların da tekrar ana akışla birleşmesi farklı yön ve hızlardaki gemileri etkilemektedir. Kuzeyli hakim rüzgarların hızındaki artış bu alanda ki yüzey akımının hızını artırır. Kuzeyli rüzgarların hakim olduğu periyotta, rüzgar hızı kuzey yönüne doğru akış değişimlerinin yönünü artırsa bile yüzey akımları zayıflar. “Orkoz” olarak adlandırılan bu olay kuvvetli güneyli rüzgarlar esnasında oluşur. Orkoz, rüzgar süresine bağlı olarak tüm boğazı özellikle de güney kısmını etkiler. Bu kısımda muhtemelen yüzey altı akışının etkisine bağlı olarak “Ayna (mirror)” formu oluşur. Bu bölgede gemi kontrolü oldukça zordur.