621 Dyzmann-Sroka A i wsp. Kto powinien zajmować się promocją skriningowego Populacyjnego Programu Wczesnego ... Kto powinien zajmować się promocją skriningowego Populacyjnego Programu Wczesnego Wykrywania Raka Piersi? Who should promote the Early Detection of Breast Cancer Population Screening Program? Agnieszka Dyzmann-Sroka 1/ , Jerzy T. Marcinkowski 2/ , Anna Kubiak 1/ , Maciej Trojanowski 1/ 1/ Zakład Epidemiologii i Proilaktyki Nowotworów, Wojewódzki Ośrodek Koordynujący Populacyjny Program Wczesnego Wykrywania Raka Piersi, Wielkopolskie Centrum Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie w Poznaniu 2/ Zakład Higieny, Katedra Medycyny Społecznej, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Aim. The analysis of promotion activity efectiveness in the Early Detection of Breast Cancer Population Screening Program. Material and methods. Own experience from carrying out the Program tasks in the Wielkopolska Cancer Center between 2005-2009. The data from GLOBOCAN 2002, Eurocare-4 Study, Digital Prophylactics Monitoring System, the National and the Wielkopolska Cancer Registry, were used in statistical calculations. Results and conclusions. General practitioners seldom talk with their patients about prevention and preventive examinations. Multidimensional actions are necessary, such as society education, active screening (a rational individual invitations system, maintenance of easy access to screening examinations by refunding them by National Healthcare Fund, their permanent quality control, mammocytobuses reaching areas without stationary MMG units). Essential is also a permanent monitoring of actions promoting the Program, such as: invitations mailing, organization of feasts, cooperation with local authorities and healthcare facilities, publication of articles and media advertisements because they bring good efects. The more cancer cases are diagnosed the more are caught at an early stage whereas without the Program they would remain latent and grow serious. Keywords: breast cancer, screening examination, health education, monitoring of prevention Cel pracy. Analiza efektywności działań promocyjnych skriningowego Populacyjnego Programu Wczesnego Wykrywania Raka Piersi. Materiał. Doświadczenia własne z realizacji w latach 2005-2009 w Wielkopolskim Centrum Onkologii zadań tego Programu. W obliczeniach statystycznych wykorzystano dane z: GLOBOCAN 2002, EUROCARE-4 Study, Systemu Informatycznego Monitorowania Proilaktyki oraz Krajowego i Wielkopolskiego Rejestru Nowotworów Złośliwych. Wyniki i wnioski. Lekarze POZ bardzo rzadko rozmawiają z pacjentami o proilaktyce i badaniach proilaktycznych. Konieczne jest kontynuowanie wielokierunkowych działań obejmujących edukację społeczeństwa, aktywny skrining (racjonalny system zaproszeń imiennych, utrzymanie wysokiej dostępności do badań poprzez finansowanie przez NFZ wszystkich wykonanych badań skriningowych, stała kontrola jakości badań, mammocytobusy docierające do terenów bez aparatów stacjonarnych). Należy utrzymać i na bieżąco monitorować efektywność wszystkich działań w zakresie promocji Programu, jak: wysyłka zaproszeń, organizacja akcji i festynów, współpraca z lokalnymi władzami i pionem medycznym, artykuły i spoty reklamowe w mediach, itd. – gdyż przynoszą one wyraźne efekty! Większa liczba wykrytych zmian nowotworowych łączy się z ich rozpoznawaniem w niższych stopniach zaawansowania, które bez uruchomienia Programu pozostałyby przez kilka lat w utajeniu. Słowa kluczowe: rak piersi, badanie skriningowe, edukacja zdrowotna, monitorowanie proilaktyki Adres do korespondencji / Address for correspondence Dr Agnieszka Dyzmann-Sroka Wielkopolskie Centrum Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie ul. Garbary 15, 61-866 Poznań tel. 61 88-50-635, e-mail: agnieszka.dyzmann-sroka@wco.pl © Probl Hig Epidemiol 2009, 90(4): 621-626 www.phie.pl Nadesłano: 14.10.2009 Zakwaliikowano do druku: 20.12.2009 Wstęp Nowotwory złośliwe stanowiące w świecie trzecią, co do kolejności przyczynę zgonów, w Polsce są na wyż- szej, drugiej pozycji – zarówno u kobiet jak i mężczyzn [1]. Biorąc pod uwagę wzrost liczebności i starzenie się populacji świata (w tym starzenie się populacji Polski), są podstawy do prognozowania, że zachorowalność na nowotwory będzie wzrastać w kolejnych latach. Pol- ska niekorzystnie wyróżnia się wśród innych krajów Europy jednym z najniższych wskaźników przeżyć 5-letnich chorych na nowotwory (48,3% dla kobiet; 38,8% dla mężczyzn – wg EUROCARE-4 Study [2]) (ryc. 1). Dlatego od września 2000 r. Ministerstwo Zdrowia rozpoczęło inansowanie, początkowo nie Probl Hig Epidemiol 2009, 90(4): 621-626