14 5. Dolina Dolnej Odry (Lower Odra River Valley) Kryteria BirdLife International: A4i, A4iii, B1i , B2 , B3, C1, C2, C3, C4, C6 Autorzy: Łukasz Ławicki, Sebastian Guentzel, Michał Jasiński, Zbigniew Kajzer, Ryszard Czeraszkiewicz, Arkadiusz Oleksiak, Michał Żmihorski, Dominik Marchowski Autorzy w poprzednim wydaniu: Marek Kalisiński, Ryszard Czeraszkiewicz, Jacek Kaliciuk, Dominik Marchowski, Arkadiusz Oleksiak, Artur Staszewski, Dariusz Wysocki Kod ostoi: PL005 Współrzędne geograiczne: 53°07'N, 14°27'E Powierzchnia: 61 648 ha Położenie administracyjne: województwo zachodniopomorskie; powiaty: goleniowski, gryiński, myśliborski, policki, Szczecin Natura 2000 (OSO): obszar specjalnej ochrony ptaków – Dolina Dolnej Odry, PLB320003 Krótka charakterystyka ostoi Duża ostoja obejmująca dolinę rzeczną o długości ok. 120 km i deltowe jezioro Dąbie, cechująca się licznymi starorzeczami, rozległymi obszarami łąkowymi i cennymi kompleksami leśnymi położonymi w części południowej. Kluczowa ostoja dla ptaków wodno-błotnych podczas wędrówek i zimowania, których zgru- powania przekraczają 150 000 os. w trakcie migracji wiosennej oraz 50 000 os. w czasie wędrówki jesiennej i zimowania. Jedna z najważniejszych w kraju ostoi lęgowych ohara, gęgawy, kormorana, bąka, kani rudej, bielika, błotniaka stawowego, derkacza, żurawia, rybitwy rzecznej i czarnej oraz zimorodka. Short summary A large site including approx. 120 km long fragment of Lower Odra River Valley and Lake Dąbie in the delta. It is characterized by numerous old river beds, vast areas of meadows and valuable forests in the south part of the site. The key site for waterbirds during migrations and winter, with congregations of over 150,000 individuals during spring migration and 50,000 during autumn migration and winter. One of the most important breeding sites for Common Shelduck, Greylag Goose, Great Cormorant, Eurasian Bittern, Red Kite, White-tailed Sea Eagle, Western Marsh Harrier, Corncrake, Common Crane, Common Tern, Black Tern and Common Kingisher in the country. Ogólny opis ostoi Ostoja obejmuje dolinę Odry na 120-kilometrowym odcinku pomiędzy Kostrzy- nem a Szczecinem wraz z jeziorem Dąbie i łąkami na jego wschodnim brzegu. Między Kostrzynem a Starą Rudnicą koryto rzeki jest wzmocnione jedynie ka- miennymi ostrogami i nie posiada obwałowań przeciwpowodziowych. Na tym odcinku do Odry przylegają duże kompleksy łąk z licznymi starorzeczami, kę- pami zarośli wierzbowo-topolowych oraz dużymi płatami trzcinowisk. W ciągu roku teren ten jest często zalewany podczas zimowo-wiosennych i jesiennych powodzi, natomiast w latach suchych woda utrzymuje się jedynie w korytach starorzeczy. Od wschodu do łąk przylegają duże kompleksy Lasów Dębnieńskich i Mieszkowickich. W lasach, które są użytkowane gospodarczo, dominują drze- wostany sosnowe, miejscami sosnowo-dębowe, porastające przede wszystkim siedliska dąbrów acydoilnych. W południowej części obszaru Odra płynie doli- ną przełomową o szerokości do 3,5 km. Dochodzą do niej bezpośrednio czte- ry dopływy: Myśla, Kurzyca, Słubia i Rurzyca. Na wysokości Osinowa Dolnego Odra zmienia swój bieg z północno-zachodniego na zachodni. Aż do Bielinka oddzielona jest od terenów nizinnych (tzw. Żuław Cedyńskich) wysokim wa- łem przeciwpowodziowym. Tereny te, dawniej stanowiące obszary zalewowe, przekształcone zostały w grunty orne. Graniczy z nimi kompleks leśny Puszczy Piaskowej, z dominującą sosną oraz dużymi płatami dąbrów, buczyn i olsów. Ku północy, aż do Krajnika Dolnego, do Odry przylegają wysokie wzgórza more- nowe, z fragmentami łąk, pól i lasów. Poniżej miejscowości Widuchowa Odra rozwidla się na dwa koryta: Odrę Wschodnią (Regalicę), będącą głównym kory- tem rzeki i prowadzącą do jeziora Dąbie, oraz Odrę Zachodnią, biegnącą równo- legle do Regalicy w odległości 2–4 km i stanowiącą granicę państwa. Położony pomiędzy nimi obszar Międzyodrza jest największym w Europie Środkowej torfowiskiem czynnym z unikatową roślinnością. Teren ten pocięty gęstą siecią starorzeczy, jeziorek, kanałów oraz rowów, często podlega naturalnym zalewom rzeki. Jezioro Dąbie jest płytkim, deltowym zbiornikiem (powierzchnia ok. 5 600 ha, głębokość do 4 m) o urozmaiconej linii brzegowej, z licznymi wyspami. Na wschodnim brzegu jeziora położone są duże kompleksy łąk, porośnięte głównie trawami wysokimi, turzycami i trzciną. W Dolinie Dolnej Odry znajdują się czyn- ne żwirownie z wyspami (w Bielinku, Chlewicach i Kaleńsku) oraz niewielkie stawy rybne (w Marwicach). Największą miejscowością w ostoi jest Widucho- wa, pozostałe niewielkie wsie znajdują się wewnątrz ostoi lub na jej obrzeżach, zaś duże aglomeracje miejskie, takie jak Szczecin i Gryino, przylegają do jej skrajów. Odra na odcinku od Kostrzyna do miejscowości Mescherin stanowi granicę polsko-niemiecką. Obszar Doliny Dolnej Odry ze względu na zmienność siedlisk warunkowaną typowym dla dużych dolin rzecznych gradientem wilgot- ności siedlisk, ze zróżnicowaniem żyzności siedlisk i oddziaływaniem człowieka kształtującego określone formacje bezleśne, zaroślowe lub leśne – cechuje się wielkim bogactwem gatunkowym lory i różnorodną roślinnością. Siedliska i typy użytkowania gruntów w ostoi Lasy i zadrzewienia – 35%, łąki i pastwiska – 16%, inne tereny rolne – 20%, mokradła – 10%, zbiorniki wodne i cieki – 15%, inne – 4%. Formy ochrony przyrody Cedyński Park Krajobrazowy (30 850, ha), Park Krajobrazowy Dolina Dolnej Odry (6 009 ha), Park Krajobrazowy Ujście Warty (20 535 ha), rezerwaty przyrody: Kanał Kwiatowy (3,0 ha), Kurowskie Błota (30,6 ha), Wzgórze Widokowe nad Międzyodrzem (4,2 ha), Wrzosowiska Cedyńskie (71,6 ha), zespoły przyrodni- czo-krajobrazowe: Wyspa Dębina (780,4 ha), Zalesie Łęgi (71,6 ha), Dolina Słubi (154,2 ha), Porzecze (142,7 ha), Obszar Chronionego Krajobrazu „A” Dębno Go- rzów, Specjalny Obszar Ochrony Siedlisk Natura 2000 Dolna Odra PLH320037 (29 536 ha), Specjalny Obszar Ochrony Siedlisk Natura 2000 Mieszkowicka Dą- browa PLH320051 (26,4 ha).