119 1 GİRİŞ Büyük kentlerde trafik sorununa çözüm olarak ya- pımı planlanan metro tünellerinin inşası sırasında ci- varda bulunan plansız ve özensiz yapılarda göçme ve hasar riski ortaya çıkmaktadır. Bu riski en aza in- dirmek için aletsel gözlem yapılmakta ve tünellerin inşası sırasında ve/veya servis aşamasında civardaki yapı ve zemin tabaklarının davranışı izlenmektedir. Halen İstanbul’da yapımı devam eden Esenler- Bağcılar Metro Tüneli inşaatı dolayısı ile hasar gör- me olasılığı bulunan yapılar belirlenerek boşaltılmış ve bu yapılara ile tünel çevresine aletler yerleştiril- miştir. Bu çalışmada bu yapılardan biri olan ve KM0+862’de yeralan bir binanın tünellerin inşaatın- dan dolayı maruz kaldığı etkilerin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla tüneller yapımı dolayısı ile bina davranışı zemin-yapı etkileşimi gözönüne alınarak üç boyutlu nümerik analizler ile incelenmiş- tir. Nümerik analizlerde bina ve temel zemini ayrı ayrı sonlu elemanlar yöntemi ile üç boyutlu (3B) olarak analiz edilmiştir. 2 METRO TÜNELLERİ İstanbul’un trafik problemini çözmek için İstanbul Büyükşehir Demiryolu Ağı’na Esenler Otogar – Bağcılar Arası Hafif Metro hattı’nın eklenmesi plan- lanmıştır. Bu amaçla yapımına başlanan bu hatta in- şaat çalışmaları halen devam etmektedir. Projede iki demiryolu hattı için EPB (alında zemin basıncı den- gelemesi)’li TBM (tünel açma makinası) ile ikiz tü- neller açılması planlanmıştır. Toplam proje hat uzunluğu yaklaşık 22. km olup, 5.adet istasyon inşa- sı gerçekleştirilecektir. Metro hattı İstanbul’un dene- timsiz yapı stokuna sahip semtlerinden geçmekte olup bazı kalitesiz yapılar tünel inşaatı sırasında göçme riski gözönüne alınarak boşaltılmaktadır. Ayrıca bu yapılarda ve hat boyunca tünel çevresin- deki zeminde aletsel gözlemler yapılmaktadır. 3 YAPI ÖZELLİKLERİ Gözönüne alınan yapı mimari projesinde 1 bodrum + zemin + 5 normal katlı olup planda dörtgen şeklin- de tasarlanmıştır. Yapının kullanım amacı; Bodrum katta otopark ve konut, diğer katlarda ise konuttur. İkiz metro tünelleri üzerinde yer alan bir yapıda zemin yapı etkileşimi analizi Soil structure analysis of a structure over twin metro tunnels Mehmet Berilgen, Bilge Doran, Sönmez Yıldırım, Ali Bulut YTÜ, İnşaat Fakültesi, İnşaat Müh. Bölümü, İstanbul, Türkiye ÖZET: Bu çalışmada, İstanbul’da yapımı devam eden Esenler-Bağcılar Metro Tüneli inşaatı dolayısı ile bir binanın maruz kaldığı etkiler ve oluşabilecek hasar düzeyinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla tünel yapımı dolayısı ile bina davranışı zemin-yapı etkileşimi gözönüne alınarak üç boyutlu nümerik analizler ger- çekleştirilmiş Nümerik analizlerde bina ve tünellerin yeraldığı temel zemini ayrı ayrı sonlu elemanlar yöntemi ile analiz edilmiştir. Analizlerden elde edilen yanal deformasyon ve açısal distorsiyon sonuçları Boscardin ve Cording (1985) tarafından önerilen yönteme göre değerlendirilerek olası yapı hasar durumu tahmin edilmiştir. Anahtar kelime: Tünel, zemin-yapı etkileşimi, nümerik analiz, sonlu elemanlar yöntemi, arazi ölçümleri ABSTRACT: In this conference paper, the soil structure interaction problem in a building during the construction of twin metro tunnels is investigated. 3D FEM analyses are performed seperately for soil and structure. The results of numerical analysis is assessed according to the method suggested by Boscardin and Cording (1985), which defines the expected damage level of the building. Keywords: Tunnel, soil-structure analysis, numerical analysis, finite elements method, field measuruments