AKADEMİK BAKIŞ DERGİSİ Sayı: 54 Mart - Nisan 2016 Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler E-Dergisi ISSN:1694-528X İktisat ve Girişimcilik Üniversitesi, Türk Dünyası Kırgız – Türk Sosyal Bilimler Enstitüsü, Celalabat – KIRGIZİSTAN http://www.akademikbakis.org 1035 MEVLANA CELALEDDİN-İ RUMİ’NİN ÖĞRETİSİNİN ESASLARI HAKKINDA Nurettin GEMİCİ * Öz Mevlana’nın öğretisi özünde insan-ı kâmile ulaşmayı hedeflemektedir. Mevlana’nın hayatı çocukluğundan başlayarak iyi tetkik edilirse eserlerine yansıttığı yüksek fikirlerin nüvesini, hayat hikâyesinde görebiliriz. Ortaya koyduğu eserleri bugün pek çok dilde beğeniyle okunmaktadır. Her şeyden önce onun eserlerinde ortaya koyduğu şarap, cezbe, ruhen özgürleşmek ve mutluluk meselelerine yaklaşımları kendisinden önce yaşamış İslam mütefekkirlerin yaklaşımları ile farklılık arz eder. Mevlana’nın kullandığı temalar klasik dini kitaplardan da farklıdır. O, eserlerinde ele aldığı konularda katılık ve taassuba düşmemiştir. Onun hoşgörü odaklı anlayışı onu her dönemde ilgi odağı haline getirmiştir. Bu farklı yorumları içinde barındıran üslubu sebebiyle Mevlana çoğunluk tarafından kabul görmüştür. Çünkü onun şiirlerinde geçen bütün mısraları herkes kendi anlayışına göre yorumlayabilmektedir. Günümüze kadar Mevlana hakkında yapılan sayısız ilmi çalışma onun yüksek dehasının yansıması olan eserlerinin anlaşılması için gösterilen muazzam çabanın bir işaretidir. Mevlana’nın dile getirdiği hususlar genel anlamda İslam toplumunda olumlu yankı bulmuştur. Anahtar Kelimeler: Mevlana, Dünya görüşü, tasavvuf, müsamaha, doktrin, insan-ı kamil About the essence of the teachings of Mawlana Jalaluddin Rumi Abstract Rumi’s teachings in essence aims to achieve perfect human being (insan ı kâmil). Rumi’s life starting from his childhood, if well examined, the core of his high ideas that reflect his works, can bee seen in his life story. The corpus created by him has been translated into innumerable languages and received enormous interest from all over the globe. First of all, his approaches to the various questions such as wine, mystical ecstasy, spiritual freedom and happiness are quite different from those of his former Islamic scholars. And the themes he referred to differ from the classics of theology. He avoided any kind of fanaticism and narrow mindedness. His tolerance oriented vision puts him in the spot in all ages because of his approach that welcomes different interpretations, in this sense Rumi is accepted by the majority. In other words, his verses are open to various interpretations depending on the worldview of the reader. Infinite number of works on Rumi is a sign of the big efforts to make sense of his corpus that is a reflection of his genius. The ideas expressed by him are generally gained a positive echo in the Islamic world. Keywords: Maulana, worldview, mystic, tolerence,-,doctrine, universal man Giriş Mevlana, Rumi künyesinden de anlaşılacağı üzere, hayatının büyük bir bölümünü bir zamanlar Doğu Roma (Bizans) imparatorluğunun hâkimiyetinde olan Anadolu’da sürdürmüştür. Tarihte bu topraklara Rum ülkesi (Diyar-ı Rum) denildiğini bilmekteyiz. Burada yaşayanlara verilen Rum unvanı en çok Mevlana’da kalıcı ve sürekli olmuş ve bu isim kendisine alem olmuştur (Levis, 2000: 9-10). Mevlana’nın künyeleriyle birlikte tam ismi etrafındaki pek çok rivayet mevcuttur. Mesela: Mevlana Hüdavandigar Celaleddin Mohammed el- Belhi el-Rumi (F. Lewis, 2000: 9 -10) Doğum yeri ise o zamanlar İran sınırları içinde yer alan Belh şehridir. Bugünkü Belh ise Afganistan’a sınırları içinde Belhî adıyla tanınan bir yerleşim yeridir (Öngören, 2000: 441-448) ve (Özkan, 2006). Mevlana mahlasının anlamı “efendimiz” olup kendisinin ulemadan bir zat oluşuna da işaret etmektedir. * Doç. Dr., İstanbul Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, nurettingemici@hotmail.com