Özgün Araştırma/Original Investigation Türk Nefroloji Diyaliz ve Transplantasyon Dergisi Turkish Nephrology, Dialysis and Transplantation Journal Cilt/Vol: 19, No: 2, 2010, Sayfa/Page: 102-107 102 Hematopoietik Kök Hücre Nakli Yapılan Hastalarda Akut Böbrek Hasarı Acute Kidney Injury after Hematopoietic Stem Cell Transplantation Geliş Tarihi: 02.04.2010 Kabul Tarihi: 28.04.2010 Yazışma Adresi: Bülent TOKGÖZ Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi, Organ Nakli ve Diyaliz Hastanesi, 38039 Kayseri, Türkiye Gsm : 0533 732 79 88 E-posta : bulentto@gmail.com ÖZ AMAÇ: Hematopoietik kök hücre (HKH) nakli yapılan hastaların böbrek fonksiyonlarının ilk 100 günlük süre içinde yakından izlenmesi, akut böbrek hasarı (ABH) insidansının belirlenmesi, nedenlerinin ve risk faktörlerinin ortaya konmasıdır. GEREÇ ve YÖNTEMLER: Çalışmaya 48’i allojenik (%73,8), 17’si otolog (%26,2) olmak üzere HKH nakli yapılan ve son dönem böbrek yetmezliği olmayan toplam 65 hasta dahil edildi. Tüm hastalar, HKH nakil sürecinin ilk 100 günü boyunca akut böbrek hasarı belirti ve bulguları yönünden yakından takip edildi. Tüm hastalara ait tam kan sayımı verileri ve ayrıntılı biyokimyasal inceleme yapıldı. 24 saatlik idrar hastanın yatışında, nakil sonrası +7, +14, +21, +30, +60 ve +90. günlerde biriktirildi. Biriktirilen idrardan kreatinin klirensi ve proteinüri tespiti için örnek gönderildi. Takipler esnasında akut böbrek hasarına neden olabileceği düşünülen etkenler kaydedildi. BULGULAR: Allojenik HKH nakli hastalarında, otolog HKH nakli hastalarından daha yüksek oranda ABH gözlendiği saptandı. HKH nakli yapılan 65 hastanın 24’ünde serum kreatinin düzeyinin en az ikiye katlandığı tespit edildi. Bu 24 hastanın tamamı allojenik HKH nakli yapılan hastalardı. Üçü otolog HKH nakli hastası olmak üzere 12 hastada da serum kreatinin düzeyi iki kat artmamasına rağmen kreatinin klirensi değerinin %50’den fazla azaldığı gözlendi. Böylelikle 65 hastanın 36’sında (%55,38) ABH geliştiği ortaya kondu. Bir ABH değerlendirme ölçeği olarak değerlendirilen RIFLE sınıflamasına göre ise ABH gelişme oranı %78,5 idi. ABH gelişen ve gelişmeyen hastalarda verilen CD34+ kök hücre sayısı bakımından ve proteinüri gelişimi ve şiddeti yönünden fark yoktu. Ayrıca proteinüri varlığı ile ABH gelişimi arasında ilişki tespit edilmedi. ABH gelişen hastaların bazal serum kreatinin değerleri daha düşüktü (p<0,05). Bazal kreatinin klirensi değeri ise daha yüksekti (p<0,05). ABH gelişen hastalarda siklosporin düzeyleri daha yüksek bulunmasına rağmen aradaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmadı (p>0,05). ABH gelişen 36 hastadan 23’ünde (%63,9) böbrek fonksiyon testleri tamamıyla düzeldi. Geriye kalan hastalardan dört hastanın kreatinin değerleri normale dönerken kreatinin klirens değerleri hafif düzelmeyle birlikte normalden düşük kaldı. Dört hastada ise kreatinin klirensleri düşük, serum kreatinin seviyesi ise yüksek kalmaya devam etti. SONUÇ: HKH nakli yapılan hastalarda ABH sıklığının oldukça yüksek olduğu tespit edilmiştir. HKH nakli hastalarında böbrek fonksiyonları değerlendirilirken sadece serum kreatinin düzeyi ölçümüyle yetinmeyip 24 saatlik idrar biriktirilerek kreatinin klirensi tayini yapılmalıdır. Ayrıca ABH’nın ilerlemesinin önlenmesi için zamanında tanınmasının gerekli olduğu üzerinde durulmalıdır. ANAHTAR SÖZCÜKLER: Hematopoietik kök hücre nakli, Akut böbrek hasarı, Kreatinin klirensi ABSTRACT OBJECTIVE: The aim of this study was to closely follow up renal functions in patients for a period of 100 days after hematopoietic stem cell (HSC) transplantation in order to be able to determine the incidence, possible causes and risk factors of acute kidney injury (AKI). MATERIAL and METHODS: Forty eight allogeneic (%73.8) and 17 autologous (%22.6) HSC transplantation patients were included in the study. All patients were followed for the signs and symptoms of AKI for a period of 100 days after the HSC transplantation. All HSC transplantation patients were included in the study except those with end-stage renal disease. Complete blood count and Bülent TOKGÖZ 1 İsmail KOÇYİĞİT 1 Gülşah POLAT 2 Bülent ESER 3 Aydın ÜNAL 1 Leylagül KAYNAR 3 Murat SİPAHİOĞLU 1 Oktay OYMAK 1 Cengiz UTAŞ 1 Mustafa ÇETİN 3 1 Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi, Nefroloji Bilim Dalı, Kayseri, Türkiye 2 Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi, İç Hastalıkları Anabilim Dalı, Kayseri, Türkiye 3 Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi, Hematoloji Bilim Dalı, Kayseri, Türkiye