Tatarcada -DAş Ekli Sözler ǻFarsça ve Osmanlıca ile Tarihî-Karşılaştırmalı Leksikoloji DenemesiǼ Prof. Dr. Mustafa Öner ǻEge ÜniversitesiǼ Tarihteki ilk T(rkologumuz Kaşgarlı Mahmud eldeki biricik eseri olan Divân( Lugâti’t-T(rk’te t(deş söz(n( açıklarken –DAş eki hakkında da bilgi verir: t(deş neñ “ynı t(rden olan bir başka şeye benzeyen herhangi bir şey. ”unun kök( t( ȃt(yȄd(r. ”ir hayvan için bu ne t(l(g ȃbu atın rengi neȄ denir; daş yakınlık, benzerlik bildiren bir edattır. ȃ“ynı yerden gelen iki insanȄ için yérdeş denir; köñ(ldeş ȃgön(l arkadaşıȄ söz( de böyledir. Dolayısıyla t(deş de ȃaynı rengi paylaşanȄ demektir. Kaşgarlı Mahmud gibi “rapça bilgisi ile yetişen XIX. y(zyıl Tatar ansiklopedist bilgini Kayyûm Nâsırî de 1895-18şŜ yıllarında basılan ansiklopedik sözl(ğ( Lehçe-i Tatari’de daş edatından söz eder; onun gösterdiği Tatarca yakdaş, avuldaş, isimdeş, sabakdaş, ipteş gibi örnekler hâlen yaşamaktadır (s. 186); (stelik çağdaş dilde kullanılmayan asırdaş ȃbir asırda yaşayanlar, muasırȄDz kazandaş ȃyemek ortağıȄ gibi örnekleri de pek ilgi çekicidir. İlkin “bdullah Tukay’ın şiirleri (zerinde çalışırken ilgilendiğim ve sonra da Bug(nk( Kıpçak T(rkçesi ǻTatar, Kazak ve Kırgız Lehçelerinin Karşılaştırmalı GrameriǼ başlıklı doktora tezimin ǻİzmir, 1995) esaslarından biri haline gelen Tatarcada –D“ş ekinin T(rkiye T(rkçesinden çok daha geniş bir kullanım g(c(ne sahip olduğunu gözlemiştim ǻbk. Alparov 1945: 83; Hangildin 1959: 65; Zakiev vd. 1993: 248-250; 5ner 1998: 48-49). Sovyet devrinde T(rkolojinin bilimsel özg(rl(k bakımdan zorlandığı zamanlarda da, “zerbaycan’ın azatlık devrinde de ömr(nce T(rk dili ve edebiyatına hizmet ederek yaşayan merhum “kademik Prof. Dr. Tofik Hacıyev’e armağan olarak hazırlanan bu kitaba, işte Tatarcadaki bu –D“ş ekli sözler (zerine bir inceleme ile katılmak istedim. T(rkolojide bu eke dair, çok önceleri özel bir monografi yazan “. Caferoğlu, daha eski kaynaklarda mevcut bilgileri toplamış ve özellikle V. ”ang ile Gy. Nemeth’in