17 Thema: Wegen naarvoedsebekerheid in ethisch perspectief Gezondheid begint bij smaak! Duurzaamheid begint bij smaak! Luca Consoli VoedingsadviezenvUegen ons tegenwoordig om de oren. Vooral het gezondheidsaspect wordt benadrukt: het is belangrijk om inmder vices, meer fruit, mmdervan dit, meervan dat te nuttigen, vooral onidat we op deze ma- nier langer en gezpnder lumnen leven. Maar waarom zou 'langerengezonderleven' een nastrevenswaardig (mpreel) doel op zich zijn? Wat zou een 'robuuste' redenkuimen zijn om cbeter) te eten? Zijn aanvullende duurzaam- heids- of dierenwelzijnsargum. enten voldoen- de om een naaatsGhappelijkgedragen moreel fimdament te creeren? In dit essay betoog ik dat het centraal stellen van 'smaak' als moreel begrip een adequater startpunt kan vormen voor een ethischverantwoorde onigang naet voedsel. De betekenis van voedsel: ineer dan gezondheid ofduurzaamJieid Je kunt tegenwoordig geen krant of tijdschrift open- slaan zonder een artikel, advies of opiniestuk over voedsel tegen te komen. Dat is op zich goed te recht- vaardigen: we leven in een ^vereld waar voedselgere- lateerde ziekten een enorm probleem aan het warden zijn, denk bijvoorbeeld aan de wereldwijde toename van obesitas (World Health Organization, 2015)'. Daarnaast vormt het eten van bepaalde voedselsoor- ten ook een potentiele bedreiging voor biodiversiteit, klimaat en dierenwelzijn. De meeste voedingsadvie- zen concentreren zich dan ook op deze twee facetten van voedsel: gezondheid en duurzaamheid. De ver- nieuwde aanbevelingen van de Gezondheidsraad zijn (niet geheel verrassend uiteraard) een typisch voor- Podium voor Bio-ethiek . jaargang 23 . nr. 4 . 2016 beeld van een document waar de medische aspecten vanvoeding centraal staan (Gezondheidsraad, 2015). Maar: is dat alles? Zijn gezondheid en duur- zaamheid de belangrijkste aspecten die betekenis geven aan het begrip 'voedsel'? En wellicht nog be- langrijker: gaat van deze twee aspecten van voedsel voldoende 'morele kracht' uitom bepaalde maat- schappelijke veranderingen teweeg te brengen? Want nog los van de vraag of deze maatschappelijke veranderingen gewenst of goed'onderbouwd zijn, is het duidelijk dat al die voedingsadviezen een perma- nente gedragsverandering voor ogen hebben. Om de eerste vraag kort te beantwoorden: het accent alleen leggen op duurzaamheid en gezond- heid gaat voorbij aan een fundamenteler kemnerk van de betekenis van 'voedsel' , namelijk: de cul- turele dimensie. Het 'eetmoment', de handeling wanneer voedsel concreet benut wordt, is inherent dubbel. Enerzijds is het een biologische noodzaak (zonder voedsel gaan we simpelweg dood), maar anderzijds is het per definide een cultureel gein- terpreteerde handeling. Zoals Brillat-Savarin al in 1848 opmerkte: 'Les animaux se repaissent; 1 hom- me mange' (Brillat-Savarin, 1848). Dieren voeden zich, de mens eet. Onze eetkeuzes maken ons tot wie we zijn. Letterlijk: voedsel wordt omgezet in de bouwstenen die ons lichaam vormen en aan de gang houden. Maar ook figuurlijk: onze eetkeuzes zijn een uitdrukking van onze culturele en morele voor- keuren. Denk bijyoorbeeld aan hetetenvan matses i. p. v. gerezen brood, ofhet kiezen (ofjuist niet) voor een vegetarisch dieet vanwege dierenwelzijnsover- wegingen. Eten en wat we eten is dus geworteld in - en daarmee een belangrijke basis van - onze cul- tuur en raakt als zodanig raakt de kern van ons be- staan. Onze sociale normen worden grotendeels in onze eetgewoontes uitgedrukt. De prachtige oproep van Michiel Korthals in zijn afscheidsrede is hier geheel op zijn plaats: 'Just as composers do, so sci- entists and engineers and companies should listen more and better to what happens during meals and farming and not try to frame society with fairytales, promises and naive intuitions about consumers and society. Food, just like music, provokes you to enjoy the ups and downs of life, not to worry about life' (Korthals, 2014).