398 INTERNATIONAL CONFERENCE ON EURASIAN ECONOMIES 2015 Regülasyon Teorilerinin Finansal Krizler Üzerindeki Etkileri Effects of the Theory of Regulation on Financial Crisis Assoc. Prof. Dr. Kamil Uslu (Marmara University, Turkey) Ph. D. Candidate Mustafa Batuhan Tufaner (Marmara University, Turkey) Abstract The role of the financial sector in the financial crisis occurring in the world economy and market failures throughout history, has brought the debate over financial regulation. Systemic risk cases, which plays a major role in the occurrence of the financial crisis, to ensure efficiency and stability of financial markets has revealed the need for regulations. The aim of this study is to evaluate how the impact of the financial crisis on the regulation theory. Financial crisis, leading to market failures, moral hazard problems and rent-seeking activities, economic and social structure has created negative. In this context, the pre-crisis and post-crisis regulatory measures can be taken, it is possible to say that the country would have a positive effect on macroeconomic fundamentals. 1 Giriş Dünya ekonomilerinin 1980’den sonraki küresel gelişmelere bağlı olarak, ülkelerde rekabeti esas alan bir ekonomi politikası geliştirdiği ifade edilebilir . Gelişmiş sanayi ülkeleri tam rekabet piyasasının koşullarına göre hareket edebilmektedir. Tam rekabetin sağlanamadığı durumlardaki ülkeler ise, piyasa etkinliğinin sağlanmasında yetersiz kalmakta ve toplum refahını yerine getirememektedir. Ülkelerde yaşanan piyasa başarısızlıkları, çeşitli regülasyon teorilerinin öne sürdüğü hipotezlerle giderilmeye çalışılmıştır. Özellikle, ülke ekonomilerinde mevcut olan, asimetrik bilgi ve dışsallıklar gibi nedenler, piyasa başarısızlıklarını ortaya çıkaran temel faktörler olarak görülebilmektedir. Bunun için devlet, finansal krizlerle sonuçlanan piyasa başarısızlıklarının ortadan kaldırılması amacıyla çeşitli regülasyon politikaları uygulayabilmektedir. Literatürde konuyla ilgili birçok araştırma yayınlanmıştır. Bu araştırmaların büyük bir kısmı batı kaynaklarında görülmektedir. Bunların içerisinde; Johan den Hertog, Paul L. Joskow ve George J. Stigler’in çalışmaları önemli yer tutmaktadır. Türkiye’deki literatüre bakıldığında ise, yeteri kadar akademik çalışma bulunmadığından, yapılan çalışma bu yönüyle önem arz etmektedir. Yapılan saptamalar neticesinde, çalışmanın amacı, regülasyon teorilerinin finansal krizler üzerindeki etkilerinin araştırılmasıdır. Çalışma üç ana başlık altında toplanmıştır. Buna göre; regülasyon teorilerinin gelişimi ve ekonomideki etkileriyle ilgili teorik bilgiler verilmiştir. Finansal regülasyonun nedenleri ve özellikleriyle finansal krizler ve regülasyonların önemi üzerinde durulmuştur. 2 Regülasyon Teorilerinin Gelişimi ve Ekonomideki Etkileri Piyasaların regülasyonu konusu, 1970’li yıllardan itibaren iktisat literatüründe önemli bir yer tutmaya başlamıştır. Planlama döneminin terkedilmesiyle beraber, en önemli piyasa aktörü olan devletin ekonomiye müdahale biçimi, regülasyonlar çerçevesinde ele alınır hale gelmiştir. Diğer taraftan, piyasaların sürekli bir gelişim ve değişim içerisinde olması, devlet-piyasa ilişkilerine farklı boyutlar kazandırmıştır. Regülasyon ekonomisinde meydana gelen söz konusu gelişmeler, regülasyonu, günümüzde siyaset, bürokrasi ve piyasayı temel alan teorik araştırmalara yönlendirmiştir. Ortaya konulan regülasyon teorileriyle birlikte, regülasyonların piyasaları etkileme kanalları ve bu süreçte rol oynayan ekonomik aktörlerin rolü belirlenmeye çalışılmıştır. 2.1 Regülasyonun Tanımı, Amacı ve Özellikleri Regülasyon kavramı, en yalın haliyle düzenleme anlamında kullanılmaktadır. Ancak, regülasyonun interdisipliner bir kavram olması, farklı ve daha geniş tanımlamalar yapılmasını gerekli kılmaktadır. Regülasyon, sosyal bilimcilere göre, toplum tarafından değer atfedilen faaliyetlerin bir kamu kurumu tarafından, dışarıdan ve sürekli olarak kontrol edilmesi şeklinde ifade edilmektedir. Hukukçulara göre regülasyon; devlet ve piyasalar arasındaki sınır, siyaset bilimcilere göre; ülkeler için yaygın ve genel kabul gören bir olgu, ekonomistlere göre; devletin ya da hükümetlerin neye, nasıl ve ne ölçüde müdahalede bulunacağının bir ölçüsü olarak tanımlanabilmektedir (Taşar, 2009). Regülasyon faaliyetlerinin geniş alanlara yayılması ve birden çok işleve sahip olması, regülasyonların çeşitli kısımlara ayrılmasına neden olmuştur. Türleri açısından bakıldığında regülasyonlar; iktisadi, sosyal ve idari regülasyon olmak üzere üç grupta incelenmektedir. İktisadi regülasyon; fiyatlar, piyasaya giriş-çıkışlar ve diğer iktisadi faaliyetler üzerine konulmuş yasal ve idari kontroller olarak ifade edilmektedir (Posner, 1974). Faiz oranı kontrolü, döviz kurunun kontrolü, kira kontrolleri, vergi ve sübvansiyon uygulamaları gibi konular iktisadi regülasyon çerçevesinde değerlendirilmektedir. İktisadi regülasyonlar da, yapısal ve davranışsal regülasyonlar olmak üzere iki kısma ayrılmaktadır. Yapısal regülasyonlar; eksik rekabetin önlenmesi ve rekabetin işlerlik kazanması amacıyla gerçekleştirilen yapısal