Mehmet Ali KIRPIK Kafkas Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, 36100 KARS Örümcek Arýlarýnýn (Pompilidae: Hymenoptera) Yakalanmasýnda Kullanýlan Yeni Yöntemler 15, 61, 61-64 2006 Ekoloji Özet Pompilidlerin yakalanmasýnda kullanýlan, bilinen yöntemlerin dýþýnda "Yapay çeþme oluþturularak ve taze öldürülmüþ örümcek kullanýlarak" yakalanabilecekleri belirlenmiþtir. Suya oldukça uzak ve kurak bir alanda yapay çeþme oluþturmak suretiyle Anoplius, Tachygetes, Agenioideus, Arachnospila ve Cryptocheilus cinslerine ait 90 adet, taze öldürülmüþ örümcek kullanarak da Agenioideus, Arachnospila ve Cryptocheilus cinslerine ait 30 adet birey yakalanmýþtýr. Anahtar Kelimeler: Davranýþ, ekoloji, Hymenoptera, örümcek arýsý, Pompilidae. New Methods to Collect Spider Wasps (Pompilidae: Hymenoptera) Abstract It is determined that new methods like "making an artificial fountain and using newly killed spiders" can be used to collect pompilids in addition to known methods. 90 samples belong to genera Anoplius, Tachygetes, Agenioideus, Arachnospila and Cryptocheilus were caught by using artificial fountain in a dry area away from water resources, and 30 samples belong to genera Agenioideus, Arachnospila and Cryptocheilus were caught by using newly killed spiders. Keywords: Behaviour, ecology, Hymenoptera, Pompilidae, spider wasp. No: 61, 2006 61 GÝRÝÞ Örümcek arýlarýnýn diþi bireyleri, larvalarý için, genellikle Lycosidae familyasýna ait örümcekleri bulup onu sokarak zehirler ve paralize ederler (Darryl 1979). Diþi birey paralize olan örümceði toprakta kazmýþ olduðu yuvasýna taþýyarak üzerine 1 adet yumurta koyar (Day 1988). Yumurtadan çýkan larva, paralize olmuþ örümceðin vücut sývýsýný emerek evrimini tamamlar (Coello 2000). Diþileri, örümcek avlayan Pompilidae (Hymenoptera: Insecta) familyasýna mensup bireyler çok çeþitli habitatlarda bulunurlar (Day 1988). Örümcek arýlarýnýn erginlerinin çoðu nektarla beslenir. Bazý türlerin aðýz parçalarý uzayarak nektar emmeye uyum saðlamýþtýr. Çoðu, korallasý kýsa olan Com- positae, Euphrobiaceae ve Umbellifera familyalarý bitkilerinden nektar alýrlar. Ancak sadece Ceropales cinsine ait bireylerin çok az bir kýsmýnýn avladýðý örümceðin vücut sývýsýný emerek beslendiði belirtil- miþtir (Day 1988). Familya bireylerinin vücut büyüklüðü 2 mm'den 4 cm'ye kadar deðiþir (Olberg 1959). Bulunduðu habitatýn özelliðine ve vücut büyüklüðüne baðlý olarak onlarý yakalamak için atrap, germe tuzaklar ve çeþitli ýþýk tuzaklarý kullanýlýr (Priesner 1968). Wahis (1986), örümcek arýlarýnýn yaz aylarýnýn öðle saatlerinde suya geldiklerini belirtmiþtir. Bu ve benzer çalýþmalarda (Wolf 1966, 1986, 1987, 1988, 1990, 1993), örümcek arýlarýnýn yakalanmasýnda yem olarak örümceklerin kullanýldýðý yada kullanýlabileceðine ve yapay su kaynaðý oluþturularak örnek yakalanabileceðine dair bilgi bulunmamaktadýr. Bu çalýþmada, vücut büyüklüðü 2 cm'den daha büyük olan örümcek arýlarý için bilinen yakalama araç-gereç ve tekniklerine ilave olarak (Day 1988), yapay çeþme oluþturularak ve taze ölmüþ örümcek kullanýlarak arýlarýn yakalanmalarý amaçlanmýþtýr. MATERYAL VE METOT Bu araþtýrma, Ankara iline baðlý Çubuk ve Bala ilçelerinin kýrsalýnda yapýlmýþtýr. Yaz aylarýnda ve öðle saatlerinde suya geldikleri belirtilen örümcek arýlarýnýn, su kaynaklarýndan çok uzak alanlarda da bulunmalarýndan yola çýkarak bunlarýn suya karþý olan ilgilerinin belirlenmesine çalýþýlmýþtýr. Örüm- cek arýlarýnýn diþi bireylerinin bazý örümcek türlerini avladýklarý belirtildiði halde, örümcek kullanýlarak diþi bireylerin yakalanabileceðine ait bilgi bulunmamasýndan dolayý taze öldürülmüþ örümcek kullanýlarak diþi bireylerin yakalanmasýna çalýþýlmýþtýr. Yapay Çeþme Oluþturarak Yakalama 50 L'lik 2 adet beyaz renkli plastik bidon kullanýlmýþtýr. Bidonlara çeþme musluðu takýldýktan sonra su ile doldurulmuþtur. Su dolu bidonlar, ARAÞTIRMA NOTU