M etakognitif terapi (MKT), geleneksel bilişsel davranışçı terapi (BDT) eko- lünden bazı yönleriyle farklılaşan, sağlam bir kuramsal arka plana sahip, ruhsal bozuklukların tedavisinde etkili olduğu gösterilmiş, kanıta dayalı bir psikoterapi yöntemidir. 1,2 MKT, özü itibarıyla bir BDT alt türü olup kimi kay- naklarda üçüncü dalga terapiler arasında sınıflandırılsa da, geliştiricisi bu sınıfla- mayı kabul etmemektedir. 2 MKT’nin temel vurgusu bilişlerin içeriğinden ziyade bilişsel süreçler ve kişi- lerin bu süreçlere verdikleri tepkiler üzerinedir. 3 Geleneksel BDT yaklaşımların- dan temel farklılık noktası da zaten vurgusundaki bu farklılıkta yatmaktadır. MKT’de terapistin ana amacı ruhsal bozukluğun sürdürülmesinde rol oynadığı dü- Turkiye Klinikleri J Psychiatry-Special Topics 2015;8(2) 33 Metakognitif Terapi: Uygulama ve Etkinlik ÖZET Metakognitif terapi (MKT) kuramsal dayanağı oldukça kuvvetli (kendini düzenleyen yürü- tücü işlev modeli), kanıta dayanan, bilişsel dikkat sendromu aracılığıyla psikopatolojiyi açıklayabi- len, en az geleneksel bilişsel davranışçı terapi (BDT) kadar etkin olduğu gösterilmiş, zaman sınırlı (10-12 oturumdan oluşan), bozukluğa özgü veya transdiyagnostik bir yaklaşıma fırsat tanıyan, ge- leneksel BDT ile benzeşen; ancak bazı noktalarda da ayrışan, kendine has birtakım müdahale tek- nikleri olan (üstbilişsel inanışların ele alınması, endişe ya da ruminasyonun ertelenmesi, dikkatin modifikasyonu, düşüncelere mesafeli farkındalık, üstbilişsel yoldan sunulan alıştırma) ve mevcut ha- liyle farklı ruhsal hastalıklar, yaş grupları ve ortamlarda uygulanabilmesi geliştirilmeye açık bir psi- koterapi yöntemidir. Bu gözden geçirme yazısında MKT’nin kuramsal dayanağı, klinik uygulama alanları ve etkinliğine değinilmektedir. Anahtar Kelimeler: Bilişsel davranışçı terapi; etkinlik; metakognitif terapi; uygulama; üstbiliş ABSTRACT Metacognitive therapy (MCT) is a psychotherapy approach that has a strong theoret- ical background (self-regulatory executive function model), may explain psychopathology via the cognitive attentional syndrome, is at least as efficacious as the classical cognitive behavioral ther- apy (CBT), is time limited (10-12 sessions), may be applied transdiagnostically or in a disorder spe- cific way, is similar to classical CBT, but has some distinctive properties, has specific therapeutic interventions (managing metacognitive beliefs, postponing worry or rumination, modification of at- tention, detached mindfulness, metacognitively delivered exposure), and in its present form is open for development to be applied in different diagnostic categories, age groups, and treatment settings. This review article focuses on the theoretical background of MCT, its clinical application areas, and efficacy. Key Words: Cognitive behavioral therapy; efficacy; metacognitive therapy; practice; metacognition Turkiye Klinikleri J Psychiatry-Special Topics 2015;8(2):33-8 Sedat BATMAZ a a Ruh Sağlığı ve Hastalıkları AD, Gaziosmanpaşa Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tokat Yazışma Adresi/Correspondence: Sedat BATMAZ Gaziosmanpaşa Üniversitesi Tıp Fakültesi, Ruh Sağlığı ve Hastalıkları AD, Tokat, TÜRKİYE sedat.batmaz@gmail.com Copyright © 2015 by Türkiye Klinikleri DERLEME