84 / Performans i jego metafory didaskalia 133-134 / 2016 eksperymentu, przeprowadzanego na reprezentatywnej próbie uczestników. Jeśli w tym przypadku maszyne- rię teatru potraktować jako hardware, wtedy softwarem nazwać należałoby te konwencje retoryczne, które służą nawiązywaniu specyficznej interakcji miedzy wykonaw- cami i widzami. W przedstawieniu Rimini Protokoll za sprawą modyfikacji kontraktu: scena-widownia udało się połączyć interakcję na żywo z wtórnie wykorzystanym medium gry komputerowej, zaś efektem tej fuzji stała się emergentna i tymczasowa struktura społeczna, istniejąca zarówno materialnie (grupa widzów zasiadających na widowni), jak i wirtualnie (na ekranie komputera). Trzy przykładowe sposoby wykorzystania metafory software’u do opisania różnych typów performansów wykorzystujących media, nie wyczerpują z pewno- ścią wszelkich możliwych jej zastosowań. Jak sądzę, z powodzeniem da się ją rzutować wstecz, by jeszcze raz przyjrzeć się również klasycznym formom teatralnym i parateatralnym w epoce mediów analogowych, któ- rych do tej pory nie kwalifikowano jako intermedialne. Wprowadzenie metafory software’u wiąże się zatem z koniecznością odtworzenia innej genealogii współcze- snych form performatywnych, która pozwoli, być może, nie tylko wydobyć z przeszłości to, co zostało usunięte na margines, lecz także zobaczyć na nowo to, co aż nazbyt dobrze znane. ¢ Niniejszy tekst powstał w ramach projektu badawczego finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki Sztuczne ciała/żywe maszyny w laboratorium sztuk per- formatywnych (2014/14/M/HS2/00564). Bibliografia Andrews, Lori B., Art as a Public Policy Medium, [w:] Signs of Life. Bioart and Beyond, red. E. Kac (red.), MIT Press, Massachussetts 2007. Auslander, Philip, Liveness. Performance in a Mediatized Culture, Routledge, London and New York 2008. Bolter, Jay David; Grusin David, Remediation. Understanding Media, MIT Press, Massachussetts 1999. Causey, Matthew, Theatre and Performance in Digital Culture, Routledge, London and New York 2006. Manovich, Lev, Język nowych mediów, tłum. P. Cypryański, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2006. Tenże, Software Takes Command, Bloomsbury, New York 2013. McKenzie, Jon, Performuj albo… Od dyscypliny do performansu, tłum. T. Kubikowski, Universitas, Kraków 2011. Signs of Life. Bioart and Beyond, red. E. Kac, MIT Press, Massachussetts 2007. Worthen, W.B., Dramat: między literaturą i przedstawieniem, tłum. M. Borowski, M. Sugiera, Księgarnia Akademicka, Kraków 2013. MATEUSz CHABERSKI Performans jako asamblaż P ozwolę sobie rozpocząć od jawnie prowokacyjnej tezy. Performans jako przedmiot badań performa- tyki narodził się 11 lutego 2016 roku. Tego dnia międzynarodowy zespół naukowców poinformo- wał opinię publiczną o tym, że udało się zarejestrować fale grawitacyjne. Ich istnienie oznacza potwierdzenie w warun- kach eksperymentalnych zarówno szczególnej, jak i ogólnej teorii względności Einsteina. Jednak odkrycie fal grawita- cyjnych ma nie tylko ogromne znaczenie dla współczesnych nauk ścisłych (szczególnie astrofizyki), lecz może wpłynąć na sposób, w jaki postrzegamy rzeczywistość. Istnienie tych fal dowodzi bowiem, że – jak chciał Einstein – istnieje silny związek między czasem i przestrzenią, traktowanymi zazwy- czaj jako oddzielne kategorie opisu rzeczywistości. Dowodzą one również słuszności tych jego ustaleń, zgodnie z którymi nie można dłużej traktować rzeczywistości, tego, kto ją bada, i aparatury badawczej jako bytów istniejących niezależnie od siebie. Jak twierdzą fizyk Ilya Prigonine i filozofka Isabelle Stengers w pracy Chaos Out of Order, „Einsteina – zapewne wbrew jego intencjom – można określić mianem Darwina fizy- ki. Darwin dowiódł, że człowiek jest elementem procesu ewo- lucji, Einstein natomiast pokazał, że jest on integralną częścią wciąż rozwijającego się wszechświata” (Prigonine, Stengers, 1984, s. 215). z perspektywy ustaleń Prigonine’a i Stengers, odkrycie fal grawitacyjnych może zatem stać się punktem wyjścia do radykalnej krytyki tradycyjnej opozycji binarnej między rzeczywistością i człowiekiem jako jej obiektywnym obserwatorem i badaczem. Co opisywane odkrycie naukowe ma jednak wspólnego z performansem jako przedmiotem badań performatyki? Postaram się dowieść, że performansu – podobnie jak fal grawitacyjnych – nie można badać w oderwaniu od konkret- nego doświadczenia performatyka, przyjętych przez niego