Burdukiewicz J.M., 2012. Proces badawczy w archeologii, in: S. Tabaczyński, A. Marciniak, D. Cyngot, A. Zalewska (eds.), Przeszłość społeczna. Próba konceptualizacji, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań, p. 512–532. JAN MICHAL BURDUKIEWICZ Proces badawczy w archeologii Problematyka procesu badawczego obejmuje całość rozumowań podejmo- wanych w celu uzyskania wiedzy o danej dziedzinie rzeczywistości. Proces badawczy polega na wysunięciu hipotez odnoszących się do wyjaśnienia zja- wisk oraz przedstawieniu metod testowania tych hipotez. Procedury badaw- cze muszą być powtarzalne i konstruktywne, czyli powinny przewidywać wyniki dające się weryfikować empirycznie. Proces badawczy prowadzi do budowania hipotez i teorii tworzących spójną wiedzę, stale podlegającą sprawdzaniu, aż do najlepszego wyjaśnienia (Grobler 2008: 191–103). Badania naukowe opierają się na danych empirycznych pozostających w określonym kontekście czasowo-przestrzennym. Podejście naukowe polega na respektowaniu zasady brzytwy Ockhama (poszukiwanie najprostszych wyjaśnień) oraz stosowanie metod analitycznych. Natomiast w odróżnieniu od naukowych procedur badawczych „myślenie filozoficzne w swoich typo- wych realizacjach przebiega dokładnie przeciwnie: najpierw próbuje się uchwycić "sens” całości, aby potem  z uwagi na ten globalny sens  przypisać jakieś znaczenie poszczególnym elementom” (Mejbaum 1979: 4). Część archeologów wróciła do metod filozoficznych i dlatego niezbędne jest ukazanie konsekwencji takiego podejścia w procedurach badawczych archeologii. Pojmowanie postępowania badawczego w archeologii zależy od przyjmo- wanej koncepcji epistemologicznego statusu archeologii, dzielonego zwy- kle trojaką postać. Bruce Trigger (1989) w opracowaniu historii archeologii wy- różnił następujące trzy etapy: opis, wyjaśnienie i interpretację. Jednak takiego podziału nie można zaakceptować, ponieważ w istocie sięga on znacznie głębiej. Najstarsza koncepcja, zwana zwykle "tradycyjną" lub archeologią kultu- rowo-historyczną, od początku przyjmowała dwie postaci. Jedna z nich była ukierunkowane na współpracę z naukami przyrodniczymi, takimi jak geolo- gia, poprzez stosowanie metod stratygraficznych oraz wnioskowania logicz- nego. Bruce Trigger (1989: 73) sugerował, że archeologia naukowa rozpoczęła