3 ARCHEOLOGIA ŻYWA R yc. 1 Lokalizacja znalezisk pięściaków aszelskich na poludniu Śląska: 1 – pięściaki, 2 – zasięg zlodowacenia Sanu, 3 – zasięg zlodowacenia Odry Rys. J. M. Burdukiewicz Do jednych z najciekawszych odkryć z ostatnich lat na Górnym Śląsku należy pięściak z Owsiszcz, gm. Krzyżanowice, pow. Racibórz. Dominik Drużbicki, wówczas uczeń Szkoły Podstawowej w Raciborzu, w 1998 r. znalazł go podczas zaba- wy na polu w pobliżu wsi. Wkrótce rodzice Dominika przekazali zna- lezisko do Muzeum w Raciborzu, które zwróciło się do autora z prośbą o wykonanie szczegółowej analizy pięściaka. Pracownicy i studenci Instytutu Archeologii Uni- wersytetu Wrocławskiego prowa- dzili w tym miejscu badania ratow- nicze w 1999 i 2000 roku. Przynio- sły one odkrycie dalszych wyro- bów krzemiennych z paleolitu środkowego oraz wielu śladów osadnictwa neolitycznego. Wcześ- niej podobne pięściaki zostały znalezione na Śląsku Opawskim w Bohuslavicach, pow. Opava oraz w Polance nad Odrą, pow. Nový Jičín (Republika Czeska). Nowy pięściak został znaleziony ok. 500 m na północ od ostatnich zabudowań wsi Owsiszcze, na wschodnim stoku doliny rzeki Przy- kopa, około 230 m n.p.m. Stok sta- nowi krawędź wysoczyzny od- dzielającej obniżenia doliny Odry na wschodzie i Przykopy, dopływu Psiny, na zachodzie. Obszar ten le- ży na pograniczu Płaskowyżu Głub- czyckiego i Kotliny Raciborskiej, które dwukrotnie były przykryte przez lodowce skandynawskie. Podczas oscylacji czoła lądolodu zlodowacenia Odry powstały osa- dy wodnolodowcowe, na których zostały znalezione pięściaki z Ow- siszcz, Bohuslavic i Polanki (Ryc. 1). Następną fazę stanowiło ociep- lenie interglacjału lubelskiego za- znaczone w postaci gleby kopal- nej, rozpoznanej między innymi w Branicach na Wyżynie Głubczyc- kiej. Poziom glebowy interglacjału lubelskiego przykryty jest osadami lessowymi zlodowacenia Warty, występującymi również w Ow- siszczach (Ryc. 2). Na podstawie przesłanek geo- logicznych można stwierdzić, że chronologia omawianych pięścia- ków aszelskich z Pogórza Opaw- skiego i Bramy Morawskiej nie mo- że być starsza niż schyłek zlodo- wacenia Odry lub, co bardziej prawdopodobne, interglacjał lu- belski. W okresie tego ocieplenia A R CHE OL OGIA GÓR NE GO ŚLĄSKA Jan Michal Burdukiewicz Pięściaki aszelskie na Górnym Śląsku Do najbardziej fascynujących znalezisk z epoki kamienia należą pięściaki – kamien- ne narzędzia o regularnym zarysie, wykonane starannym retuszem powierzchniowym, nadającym im ksztalt zbliżony do migdala lub serca. Dlugość pięściaków waha się od 30 do kilku cm. Należą one do jednych z najstarszych narzędzi kamiennych na świe- cie, które pojawily się ponad 1,6 mln lat temu w Afryce i byly używane do okolo 35 tys. lat temu. Symetria ksztaltu i staranność wykonania od razu budzily zainteresowa- nie ludzi, toteż pięściaki należą do najwcześniej rozpoznanych narzędzi prehistorycz- nych, odnotowanych w Anglii już w XVIII wieku. Uważa się je za narzędzia do wszyst- kiego – rodzaj ówczesnych scyzoryków, a nawet atrybut seksualny.