Kardiologia Polska 2006; 64: 11 IGF-1 – nowy czynnik ryzyka miażdżycy naczyń wieńcowych? IGF-1 – a new risk factor for coronary atherosclerosis Paweł Burchardt 1 , Anna Goździcka-Józefiak 2 , Tomasz Siminiak 1 1 Szpital Rehabilitacyjno-Kardiologiczny w Kowanówku, Akademia Medyczna im. K. Marcinkowskiego, Poznań 2 Zakład Wirusologii Molekularnej, Uniwersytet im. A. Mickiewicza, Poznań Kardiol Pol 2006; 64: 1297-1302 Adres do korespondencji: Paweł Burchardt, ul. Szczęsna 4c, 60-587 Poznań, tel.: +48 501 241 344, e-mail: pab2@tlen.pl Praca wpłynęła: 23.06.2006. Zaakceptowana do druku: 28.06.2006. Etiologia miażdżycy naczyń i występujących w jej przebiegu ostrych zespołów wieńcowych badana jest od wielu lat. Wiele badań eksperymentalnych i klinicz- nych dowiodło istotności hipotezy o roli długotermino- wego procesu obronnego wobec czynników uszkadza- jących ścianę naczynia w indukowaniu zmian chorobo- wych. Dodatkowo powstawanie lokalnego stanu zapal- nego może mieć różne przyczyny, rozpoczynając od za- burzeń gospodarki lipidowej, poprzez bezpośrednie me- chaniczne uszkodzenie śródbłonka, po infekcje bakte- ryjne i wirusowe, co utrudnia proces leczenia, ograni- czając go niejednokrotnie do działań objawowych. Płytka miażdżycowa W wyniku pobudzenia komórek śródbłonka dochodzi m.in. do wzbudzenia cyklu drugiego przekaźnika (cyklicz- ny monofosforan adenozyny) (CAMP), co inicjuje syntezę czynnika chemotaktycznego monocytów (MCP-1), czyn- nika stymulującego kolonie makrofagów (MCSF) [1, 2] i molekuł adhezyjnych. Śródbłonek staje się przepusz- czalny zarówno dla zoksydowanego i wolnego LDL (lipo- proteiny o małej gęstości), jak i dla przyciąganych leuko- cytów, co wzmaga stres oksydacyjny. Leukocyty w ścianie naczynia (makrofagi) pochłaniają zmodyfikowane LDL-e, przekształcają się w komórki piankowate oraz uwalniają wiele prozapalnych cytokin, czynników chemotaktycz- nych i hormonów wzrostu, które między innymi stymulu- ją proliferację i migrację komórek mięśni gładkich, akty- wizując w ten sposób głębiej leżące warstwy naczynia. Wspomniany etap aktywacji komórek mięśniowych w naczyniu wieńcowym jest słabo poznany, a niebaga- telną rolę w tym procesie odgrywa insulinowy czynnik wzrostu 1 (IGF-1) [3]. Ogromna różnorodność mechani- zmów zachodzących w śródbłonku i głębszych war- stwach naczynia, a także nowe odkrycia, wymagają cią- głego modyfikowania dotychczasowego stanu wiedzy. Celem niniejszej pracy jest podsumowanie danych doty- czących roli i funkcji kaskady insulinowego czynnika wzrostu w patofizjologii miażdżycy naczyń wieńcowych. IGF-1 Insulinowy czynnik wzrostu 1 jest produktem genu IGF-1, który znajduje się na chromosomie 12. Składa się z 6 egzonów. Występują dwa miejsca startu transkryp- cji zlokalizowane na egzonie 1 i 2, co w efekcie może owocować dwoma różnymi karboksyl-końcowymi do- menami IGF (Ea i Eb). Transkrypty Eb są głównie synte- tyzowane w wątrobie [4]. IGF swój efekt fizjologiczny wywiera poprzez łączenie ze specyficznym receptorem, co jest dodatkowo modulowane poprzez osoczowe biał- ka wiążące IGF-1 (IGFBP). IGF wątrobowy ma większe powinowactwo do białek wiążących i jest wydzielany endokrynnie, w przeciwieństwie do tkankowego IGF wydzielanego przez komórki w sposób auto- lub para- krynowy [5]. IGF-1 jest wydzielany także przez nerki, ko- mórki śródbłonka, naczyniowe komórki mięśni gład- kich, chondroblasty, osteoblasty, komórki ośrodkowego układu nerwowego, tkankę tłuszczową oraz przez kar- Artykuł poglądowy/Review Article