Turk J Agric For 25 (2001) 235-245 © TÜB‹TAK 235 Trabzon Ekolojik Koflullar›nda Baz› Do¤al Yer Örtücü Bitkilerin Adaptasyonlar› ve Peyzaj Mimarl›¤›nda De¤erlendirilmeleri Üzerine Bir Araflt›rma* Cengiz ACAR, Mustafa VAR KTÜ Orman Fakültesi, Peyzaj Mimarl›¤› Bölümü, 61080 Trabzon - TÜRK‹YE Gelifl Tarihi: 04.09.1999 Özet: Bu araflt›rmada, Trabzon ve yöre do¤al bitki örtüsünde bulunan estetik ve ifllevsel özellikteki baz› bitkilerin yer örtücü ve adaptasyon özellikleri araflt›r›lm›flt›r. Do¤al yetiflme ortamlar›nda geliflimini sürdürebilen toplam 8 familyaya ait 19 farkl› yer örtücü özellikteki tür bitki deneme materyali olarak seçilmifltir. Buna göre, ço¤unlu¤u alpin (yüksek da¤l›k) bölgeden getirilen bu bitkisel materyal 1994 y›l›nda toprakl› fidan halinde dikilmifltir. 1995 ve 1996 y›llar›nda vejetasyon dönemi bafl›, çiçeklenme dönemi ve vejetasyon dönemi sonunda yaflama yüzdeleri ile kaplama alanlar› belirlenmifl olup, deneme süresince bitkilere ait baz› morfolojik ölçüm ve estetik gözlemlerde de bulunulmufltur. Araflt›rma sonucu, yaflama yüzdeleri aç›s›ndan en iyi uyumu Sedum spurium ve Thymus praecox subsp. caucasicus var. grossheimii göstermifltir. Ayr›ca, deneme alan›nda yer alan bitkiler ikinci y›l sonu parsel düzeyindeki ortalama kaplama alanlar›na göre grupland›r›lm›flt›r. Bu grupland›rmada; Satureja spicigera, Hypericum pruinatum, Helianthemum nummularium subsp. tomentosum, Sedum spurium ve Sedum stoloniferum çok güçlü geliflimi ve uyum yetene¤iyle dikkat çekerken, Tanacetum armenum, Sedum tenellum, Helichrysum graveolens ve Sempervivum minus var. minus türlerinin do¤al ortamlar›ndaki etkili estetik özelliklerine karfl›n deneme alan›nda çok yetersiz uyum yetene¤ine ve kaplama alanlar›na sahip olduklar› ortaya ç›km›flt›r. Bununla birlikte, deneme alan›ndaki yer örtücü bitkilerin do¤al yetiflme ortam›ndan farkl› bir yetiflme ortam› koflullar›nda adaptasyonlar› ve geliflimleri s›ras›nda, baz› türlerde morfolojik de¤iflimler tespit edilmifltir. Yap›lan bu araflt›rmayla, kentsel ve k›rsal peyzaj planlama alanlar›nda denemeye al›nan baz› do¤al yer örtücü bitkilerin bitkisel örtü malzemesi olarak estetik ve ifllevsel amaçlarla kullan›labilece¤ine iliflkin öneriler getirilmifltir. Anahtar Sözcükler: Adaptasyon, Do¤al Yer Örtücü Bitki, Peyzaj Mimarl›¤› A Study on the Adaptations of Some Natural Ground Cover Plants and on their Implications in Landscape Architecture in the Ecological Conditions of Trabzon Abstract: In this research, the adaptation and ground cover properties of some plants with aesthetic and functional features, found in the natural flora of the province of Trabzon, were investigated. Nineteen different natural ground cover plants from 8 families were chosen as trial plant material. These materials, which were mostly from the alpine zone, were planted as plugs in 1994. Survival rates and plant cover area were recorded and measured at the beginning of the vegetation season, during flowering, and at the end of the vegetation season in 1995 and 1996. Moreover, observations were made on some of the morphological properties throughout the study. Sedum spurium and Thymus praecox subsp. caucasicus var. grossheimii showed the best adaptation capabilities with respect to survival rates. Also, the plants in the study were grouped according to mean area covered in parcels in the second year. In this grouping, while Satureja spicigera, Hypericum pruinatum, Helianthemum nummularium subsp. tomentosum, Sedum spurium and Sedum stoloniferum had very strong growing and adapting capabilities, Tanacetum armenum, Sedum tenellum, Helychrysum graveolens and Sempervivum minus var. minus had insufficient adapting capability and covering percentage in the parcels, despite the fact that they had effective aesthetic properties in their natural habitats. However, some morphological changes were observed in some of the ground cover plants during the adaptation and growing periods in the nursery which is different from their natural growing conditions. Consequently, some suggestions were made as to whether some of the natural ground cover in the trial could be used for aesthetic and functional purposes in urban and rural landscape planning areas. Key Words: Adaptation, Natural Ground Cover Plant, Landscape Architecture * Bu araflt›rma, KTÜ Rektörlü¤ü Araflt›rma Fonu ‹flletme Müdürlü¤ü’nce 95.113.003.4 kod nolu proje ile desteklenmifltir.