1 SAKATLIK ve SOSYAL TEORİ: TOPLUMBİLİM KURAMLARINDAKİ “NORMAL” ÖZNEYİ YENİDEN DÜŞÜNMEK (Taslak) Yıldırım Şentürk (Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Sosyoloji Bölümü) Gerek sakatların nüfusa oranına baktığımızda (Türkiye için %12), gerekse bireylerin hayat döngüleri içinde sakatlık durumunu yaşayabildiklerini göz önüne aldığımızda sakatlığın hiç de istisnai bir durum olmadığını görürüz. Ne var ki, sakatlık çoğu zaman sosyal bilim çalışmalarının bir alt konusu ya da sosyal hizmetlerin, yani görece kuramsal kaygılardan uzak doğrudan toplumsal sorunlara yönelik teknik hizmet sağlayan bir alanın konusu olarak değerlendirilmiştir. Araştırmamızda öncelikle sakatlık üzerine farklı kuramsal çerçevelerin sakatlığı nasıl tanımladığı, sorunsallaştırdığı ve böylece nasıl politikleştirdiği ele alınacak, böylece egemen toplumbilim kuramlarında ve akademik çalışmalarda, öznenin çoğu zaman “normal” ya da “sağlam” olarak varsayıldığı gösterilecek, son olarak bu varsayım sorunsallaştırılacaktır. Daha açık bir ifadeyle, sakatlık meselesini toplumsal bir perspektiften ele alan çalışmalar aslında, sosyal teorinin kendisini, onun “normal” öznesini ve bu normal özneler üzerine kurgulanan egemen toplumsal pratikleri yeniden düşünmemizi sağlayacaktır. Bu da çalışma hayatına, toplumsal mekânların yeniden üretimine, toplumsal haklara ve kimliklere kadar çok geniş bir alanda yeni açılımları, yaklaşımları zorunlu kılmaktadır. Sakatlık çalışmalarına baktığımızda temel olarak üç kuramsal yaklaşımdan bahsetmek mümkündür: 1) Tıbbi-Bireysel Model, 2) Sosyal Model, ve 3) Sakatlığın Sosyolojisi. Aşağıda sırasıyla bu yaklaşımlar üzerinde durulacaktır. Tıbbi-Bireysel Model Bu yaklaşım özellikle sakatlığı doğuştan ya da sonradan bireylerin başına gelen “talihsiz” bir durum, yani bireyin kendisinden kaynaklanan bir “eksiklik” veya “hastalık”