PWWETENSCHAPPELIJK PLATFORM 2012;6(2) 33 33 Associatie tussen clozapinegebruik en FL3-luorescentie: een mogelijke biomarker voor therapie(on)trouw? Jan Willem Douma a *, Ingeborg Wilting ab , Maarten ten Berg c , Hanneke den Breeijen ab , Albert Huisman c , Toine Egberts ab en Wouter van Solinge bc a Afdeling Klinische Farmacie, Universitair Medisch Centrum Utrecht. b Afdeling Farmaco-epidemiologie en Klinische Farmacologie, Departement Farmaceutische Wetenschappen, Universiteit Utrecht. c Laboratorium Klinische Chemie en Hematologie, Universitair Medisch Centrum Utrecht. * Correspondentie: jwdouma@tjongerschans.nl. KERNPUNTEN • Therapie(on)trouw is een probleem bij patiënten met schizofrenie die clozapine gebruiken. • Inname van meer dan 50 mg clozapine per dag verhoogt de FL3-luo- rescentie van neutroiele granuloyten. Deze FL3-luorescentie neemt langzaam af na het stoppen van clozapine. • FL3-luorescentie van neutroiele granulocyten is mogelijk een maat voor therapie(on)trouw. Inleiding Clozapine is vanwege zijn effectiviteit bij therapieresistente schizofrenie een waardevol antipsychoticum [1-3]. Het bijwerkin- genproiel, met onder andere potentieel fatale agranulocytose (incidentie 0,7%), maakt clozapine ongeschikt als eerstekeuze- middel. Tijdens behandeling met clozapine is frequente bloedaf- name noodzakelijk vanwege bloedbeeldmonitoring en vanwege therapeutic drug monitoring [bepaling van dosering en controle op therapie(on)trouw] [4-6]. Therapie-ontrouw is een belangrijke complicerende factor bij behandeling van schizofrenie. Een clozapineserumspiegel geeft, gezien de korte halfwaardetijd, alleen informatie over inname tot hoogstens twee dagen voor de bloedafname. Hoffmann en Lillholm rapporteerden in een abstract als toevals- bevinding een associatie tussen clozapinegebruik en verhoogde FL3-luorescentie van neutroiele granulocyten [7]. FL3-luorescen- tie is een van de parameters die gemeten worden door sommige geautomatiseerde hematocytometers als een bloedbeeld wordt aangevraagd. De FL3-luorescentie wordt onder andere gebruikt om de integriteit van leukocyten te meten. De behandeling met clozapine zou in belangrijke mate verbeterd kunnen worden met een betere marker voor therapie(on)trouw. FL3-luorescentie zou hiervoor interessant kunnen zijn. Dit onderzoek richt zich op het bestaan van een associatie tussen clozapinegebruik en de mate van FL3-luorescentie van neutroiele granulocyten. 2012;6:a1210 korte bijdrage ABSTRACT The association between clozapine use and FL3 fluorescence of neutrophil granulocytes OBJECTIVE To investigate the association between FL3 luorescence of neutrophil granulocytes and clozapine use. DESIGN Retrospective cohort study within the UPOD database. METHODS The study cohort comprised all patients of 18 years and older hospitalized at the UMC Utrecht between 2007 and 2010 with a blood cell count, excluding intensive care patients and patients without any registered medication use. The association between clozapine use and FL3 luorescence of neutrophil granulocytes was determined by calculating the sensitivity and speciicity for different cut-off values for the FL3 luorescence. For 26 individual patients (10 starters with clozapine, 10 current users and 6 patients discontinuing clozapine) the FL3 luorescence was followed in time. RESULTS 38,141 patients were included, of whom 124 (0.33%) were treated with clozapine. Clozapine users had a higher mean FL3 luor- escence (91, sd 12) than non-users (70, sd 4; P < 0.01). At a cut-off value of 80 (mean + 3 sd), the speciicity was 0.99 and the sensitivity was 0.75. All clozapine users with low FL3 luorescence had a dosage < 50 mg or were labelled as non-compliant. FL3 luorescence reached a maximum after four weeks of clozapine use. After discontinuation of clozapine the FL3 luorescence faded within four weeks to the original level. CONCLUSION Clozapine use in the normal dosage for schizophrenia enhances the FL3 luorescence of neutrophil granulocytes. The possible use of this inding for monitoring compliance should be investigated further. Douma JW, Wilting I, ten Berg M, den Breeijen H, Huisman A, Egberts T, van Solinge W. Associatie tussen clozapinegebruik en FL3-fluores- centie: een mogelijke biomarker voor therapie(on)trouw? PW Wetenschappelijk Platform. 2012;6:a1210. Methoden Voor dit retrospectieve cohortonderzoek kwamen in aanmerking alle klinische patiënten van het UMC Utrecht van 18 jaar of ouder voor wie ten minste één hematologische bepaling beschikbaar was in de periode 2007-2010. Patiënten die waren opgenomen op de afdeling Intensive Care, patiënten zonder medicatievoorschriften