Ethische Perspectieven 25 (3), 243-251, doi: 10.2143/EPN.25.3.3112844 © 2015 by Ethische Perspectieven. All rights reserved. * Matthias DE GROOF is filmmaker en FWO-postdoctoraal onderzoeker in filmstudies en postkoloniale theorie aan de Universiteit Antwerpen. E-mail: matthias.degroof@uantwerpen.be Reflexieve ethiek in Renzo Martens’ ‘Episode III’ (Enjoy Poverty) Matthias De Groof* 1. Inleiding Episode III (Enjoy Poverty) is monsterlijk. Monster is inderdaad een gepast woord. Het monstrum duidt op een buitengewoon feit dat men kan begrijpen als een waarschu- wing van de goden, als onheilspellend teken van goddelijk ongenoegen, 1 en meer algemeen als alles wat buiten de natuur valt, dit wil zeggen, afwijkt van het normale. Zo bijvoorbeeld zijn dubbele bloemen monsters. 2 Aldus Cicero, komt het woord monstrum van het werkwoord monstro (tonen), terwijl het volgens Varro Reatinus van moneo komt, wat waarschuwen betekent. 3 Voor Seneca tenslotte is monstrum, zoals tragedie, een visuele en afschuwelijke revelatie van de waarheid. 4 Enjoy Poverty wijkt af, toont, waarschuwt en reveleert. De film is ook monsterlijk omwille van een andere reden. Na het bekijken van de film wilde ik de film als een soort David bestrijden, en schreef de filmmaker – Renzo Martens – kritische mails waarop hij telkens tot mijn verbazing antwoordde dat ik gelijk had. Hieraan voegde hij smalend toe dat de kritiek die ik op de film geef, de kritiek van de film zelf is! En zo bleek dat filmisch monster er een te zijn met grijparmen die alle kritiek recupe- reert. Als een logos die alle tegenstand integreert, zichzelf beschermend tegen elke verassende convocatie. Wat maakt dat die film zo’n krachtige tentakels heeft, is dat het een meta-film is die per definitie zelf-reflexief is. Ondertussen zijn Renzo Martens en ik bevriend geraakt, en heb ik nogal wat mensen ontmoet die zoals ik, hun afkeer en zelfs walging voor de film hebben ingeruild voor appreciatie. Maar ik heb altijd iets blijven verdedigen, iets dat volgens mij door de film nooit gerecupereerd kan worden. En dat is precies het probleem van zelfreflexiviteit in cinema en haar ethische implicaties. Alvorens ik hierop terugkom, laten we eerst de film schetsen… De website van het feest van de filosofie gaf een heldere synopsis van de film: In de documentaire Episode III (Enjoy Poverty) (2008) trekt kunstenaar Renzo Martens door de Democratische Republiek Congo om er te helpen met de exploitatie van