ULUSLARARASI GELENEKSEL SANATLAR SEMPOZYUMU / INTERNATIONAL SYMPOSIUM OF TRADITIONAL ARTS 342 GELENEKSEL AFYONKARAHİSAR EVLERİNE AİT KAPILARIN İNCELENMESİ Kemal YILDIRIM * Necmi KAHRAMAN ** M. Lütfi HİDAYETOĞLU *** ÖZET Bu çalışmada, Afyonkarahisar’da bulunan geleneksel Türk evlerine ait el işçiliğiyle yapılan ahşap kapıların aksesuarları, süsleme özellikleri ve kapıların boyutları ile konstrüksiyon tekniklerinin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla, Afyonkarahisar’ın merkezinde ve ilçelerinde bulunan 32 eve ait 66 kapı incelenmiştir. Evlerin adres bilgileri ve fotoğrafları ile evlere ait kapıların özellikleri, fotoğrafları, ölçüleri ve çizimleri her bir kapı için ayrı düzenlenmiş bir envanter form üzerinde toplanmıştır. Afyonkarahisar evlerine ait kapıların karakteristik özellikleri tespit edilmiş olup, geleneksel süsleme özellikleri taşıyan el işçiliği ile yapılmış bu kapıların daha uzun süre korunabilmeleri için çözüm önerileri sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Geleneksel Türk evi, Afyonkarahisar evi, Geleneksel ahşap kapılar. THE INVESTIGATION OF DOORS BELONGING TO TRADITIONAL AFYONKARAHİSAR HOUSES ABSTRACT It has been aimed to determine the materials of doors and sizes, construction techniques, accessories and decoration of the doors used in traditional Afyonkarahisar houses. For this purpose, 66 doors of 32 traditional houses at the districts and city center of Afyonkarahisar have been investigated. By this intention, address data, characteristics, photos of the houses and the characteristics, dimensions, drawings and photos of the doors of these houses have been collected on the inventory forms which have been prepared separately. As a result, the characteristics of the doors used in these houses have been determined and it has been tried to develop solution proposal for longer life of these houses. Keywords: Traditional Türk house, Afyonkarahisar house, Entry and room doors. 1. GİRİŞ Mimarlıkta kapı sözcüğü yaygın olarak mekanı sınırlayan düşey yüzeylerde (duvar) bırakılan boşluk ve o boşluğu denetlemek üzere görevlendirilen hareketli öğe (doğrama) olarak tanımlanır. Tarihsel örneklerde de görüldüğü gibi dış kapı gerek geçişi sağlama ya da kesme (denetleme) işlevi açısından, gerekse de simgesel yönden yapıda özel bir konumdadır [1]. Geleneksel evlerin kapıları genellikle büyük ve iki kanatlıdır. Bahçe duvarı içine açılan kapıların üzeri çoğu zaman saçaklı yapılmıştır. Kanatlar som veya aynalıdır. Kapı evin sembolüdür [2]. Konu alanını oluşturan Geleneksel Afyonkarahisar evleri ve kapılarına ait özellikler kısaca aşağıda açıklanmıştır. Anadolu’nun pek çok kentinde görülen ahşap ağırlıklı geniş sundurmalı çatısı olan küçük yayvan yarım daireli kiremit-tuğlaların çatısını süslediği evlere Afyonkarahisar ilinin hemen hemen her sokağında ve ilçelerinde rastlanmaktadır [3]. Bu evler, Anadolu’nun her yerinde küçük farklılıklarıyla geniş uygulama imkânı bulmuştur. * Yrd. Doç. Dr. Gazi Üniversitesi, Tek. Eğt. Fak., Mob. ve Dek. Bölümü, Ankara, TÜRKİYE, kemaly@gazi.edu.tr ** Öğr. Gör. Afyonkarahisar Kocatepe Üniv., MYO. Mob. Dek. Prog., Afyonkarahisar, TÜRKİYE, nkahraman@aku.edu.tr *** Arş. Gör. Selçuk Üniversitesi, Güzel San. Fak. İç Mimarlık Böl., Konya, TÜRKİYE, mlhidayetoglu@selcuk.edu.tr