1 Aleksandra Zubrzycka-Czarnecka Instytut Polityki Społecznej Uniwersytet Warszawski Konwencje jako kategoria polityki społecznej (économie des conventions, théorie des conventions, convention theory) Pojęcie konwencji, jako kategorii teoretycznej w naukach ekonomicznych oraz socjologii rozwinięto w latach 80. XX w. we Francji. Badacze francuscy (m.in. André Orléon, Olivier Favereau, Laurent Thévenot) stosowali omawiane pojęcie w celu dokonania opisu i analizy problemów związanych z wpływem jednostek na procesy decyzyjne (zarówno te na poziomie mikro, dotyczące życia codziennego aktorów społecznych, jak i te na poziomach mezo i makro, dotyczące funkcjonowania wspólnot lokalnych i ponadlokalnych) przez konsensualne interpretowanie zasad i norm społecznych. Z czasem kategoria konwencji zaczęła być wykorzystywana do analiz z zakresu zarządzania (Kozica, Kaiser, Friesl 2014) oraz prawa i politologii (Bessy 2014). Wielość ujęć znalazła wyraz w różnych definicjach omawianego pojęcia. Z punktu widzenia polityki społecznej najbardziej interesujące wydaje się ujęcie politologiczne kategorii konwencji. Przyjmując tę perspektywę, Philippe Batifoulier i Guillemette de Larquier zdefiniowali konwencje jako „arbitralne oraz w małym stopniu zdefiniowane podstawy podejmowani a decyzji lub działań przez jednostki” (2001, s. 13). Niniejsze opracowanie zarysowuje jedynie relacje między konwencjami i ich interpretacją. Jest to jedna z trzech osi analizy kategorii konwencji wyróżnionych przez Christiana Bessy: holizm/indywidualizm, konwencje i ich interpretacje oraz realizm/konstruktywizm (Bessy 2002). Przybliżając zagadnienie interpretacji konwencji, można wyróżnić dwa elementy: pierwszy – dotyczący tego, czym są konwencje i do czego służą, oraz drugi – określający zakres wpływu wywieranego przez jednostki na otoczenie społeczne za pomocą konwencji. Jeśli chodzi o pierwszy element, badacze francuscy przyjęli, że konwencjami są zarówno (1) zasady, normy oraz sposoby postępowania wypełniające luki w dotychczasowym systemie odniesień jednostek (na przykład, niepisanych normach postępowania w konkretnej firmie czy założeniach polityk publicznych), jak i (2) nowe sposoby odczytywania zasad, norm, sposobów postępowania istniejących już w tym systemie. We francuskiej literaturze przedmiotu wyróżniono dwa typy konwencji. Pierwszy można określić jako konwencje szczegółowe. Ten typ konwencji obejmuje spontanicznie