TeraĨniejszoĞć – Człowiek – Edukacja Tom 19, numer 3(75) ISSN 1505-8808 2016 KAROLINA STAREGO Instytut Pedagogiki, Uniwersytet GdaĔski e-mail: karolina.starego@ug.edu.pl Odmowa teraźniejszości, czyli o odobywatelnianiu dzieci i udziecinnianiu obywateli Celem artykułu jest analiza i krytyka kompetencyjnego modelu edukacji obywatelskiej i społe- czeĔstwa obywatelskiego, w Ğwietle szerszej dekonstrukcji i krytyki paradygmatu rozwojowego, w której model kompetencyjny jest ulokowany. PokazujĊ, w jaki sposób i z jakimi konsekwencjami wiąĪe siĊ przyjmowane w naukowym i potocznym dyskursie załoĪenie, Īe do Īycia w społeczeĔ- stwie demokratycznym wymagane jest specjalne przygotowanie obywateli. Jednym z jego efektów jest zjawisko, które w oparciu o literaturĊ przedmiotu nazywam „odmową teraĨniejszoĞci”. Oznacza ono odmowĊ uznania podmiotowoĞci politycznej aktorom społecznym, a wiĊc uznania ich zdolnoĞci do aktualnej politycznej partycypacji. Za G. Biestą i J. Rancière’em, pokazujĊ, Īe zjawisko to wiąĪe siĊ z rodzajem pedagogicznej fikcji myĞlenia rozwojowego, w ramach którego obywatelskoĞć rozu- miana jest jako stan lokowany w przyszłoĞci, a wiĊc jako rezultat odpowiedniej i odpowiednio ste- rowanej ĞcieĪki edukacyjnej. Przy czym zjawisko to odnoszone jest nie tylko do jednostek, które poddane są, z racji wieku, formalnej i obligatoryjnej edukacji obywatelskiej, ale równieĪ do szersze- go społeczeĔstwa, które zgodnie z charakterystyczną dla paradygmatu rozwojowego logiką pedago- gizacji, podlega znaczeniowemu przemieszczeniu, a tym samym zamieniane jest w rodzaj szkoły, z właĞciwym jej hierarchicznym podziałem: na uczniów i nauczycieli. W tak ustrukturowanej, sym- bolicznej konstrukcji paradygmatu rozwojowego dzieci podlegają mechanizmowi odobywatelniania, doroĞli natomiast udziecinnianiu i infantylizacji. Charakterystyczne dla perspektywy rozwojowej myĞlenie o demokracji i społeczeĔstwie obywatelskim staje siĊ tym samym odmianą elitarystycznej i genetycznie antydemokratycznej racjonalnoĞci oraz kolejną formą wytwarzania hierarchicznej społecznej stratyfikacji. Słowa kluczowe: edukacja obywatelska, kompetencje obywatelskie, pedagogizacja, rozwój, obywa- telskoĞć